<span dir="RTL" lang="FA">پاریس در سفرنامه های نیمه دوم قرن نوزدهم: از جغرافیای واقعی تا جغرافیای تخیل

نقد جغرافیایی رویکردی در حوزه ادبیات تطبیقی است که به بررسی تعامل میان فضاهای جغرافیایی و بازتاب آنها در متون ادبی می پردازد. این رویکرد جغرافیا محور مکان را در مرکز توجه قرار می دهد و با تکیه بر اصل چند کانونی، دیدگاه های متنوع پیرامون یک مکان را واکاوی می کند. در این میان، سفرنامه ها از غنی ترین منابع بازتاب دهنده فضاهای ارجاعی به شمار می آیند و در بستر آنها، همواره چالشی میان مکان های ارجاعی و تصاویر ذهنی متکثر سفرنامه نویسان در جریان است. همان گونه که جغرافیای واقعی و نقشه های شهری در خوانش یک مکان موثر هستند، جغرافیای تخیل و تصاویر ذهنی نیز در درک مکان نقش سازنده و مکمل ایفا می کنند. شهر پاریس در بسیاری از سفرنامه ها حضور پررنگی یافته است و نویسندگان با زاویه دیدهای درونی، بیرونی و مهاجر به بازنمایی آن پرداخته اند. مقاله حاضر با تکیه بر رویکرد نقد جغرافیایی وستفال و تمرکز بر نگاه مسافر نویسندگان فرانسوی و غیرفرانسوی از فرهنگ های گوناگون، به تحلیل شهر پاریس در چهار سفرنامه در بازه زمانی نیمه دوم قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم می پردازد: برداشت های سفر یک بیگانه از پاریس (بازدید از نمایشگاه جهانی ۱۸۵۵)، سفرنامه حاج سیاح به فرنگ، روزنوشت های سفر پاریس و سفرنامه تحف بخارا. در این پژوهش، با تکیه بر بخش های مربوط به شهر پاریس در این سفرنامه ها، لایه های متنی شکل گرفته حول جزیره های اصلی سازنده تصویر شهر و پویایی فضاهای انسانی آن بررسی می شود. مقاله همچنین به بررسی نحوه تعامل مسافر نویسندگان با پاریس از منظر تجربه چندحسی و لایه نگارانه می پردازد.

کلیدواژه ها:

شهر ، پاریس ، سفرنامه ، چندکانونی ، نقد جغرافیایی