پیامدهای سقوط داعش بر بازآرایی نظم منطقه ای و تقویت محور مقاومت

سقوط ساختار خلافت خودخوانده گروه تروریستی داعش در عراق و سوریه، یکی از تحولات بنیادین و تاثیرگذار در ژئوپلیتیک خاورمیانه در دهه های اخیر به شمار می آید؛ تحولی که نه تنها به معنای پایآن یک تهدید بزرگ امنیتی در سطح منطقه ای و جهانی است، بلکه موجب آغاز بازآرایی جدیدی در نظم منطقه ای شده و زمینه ساز شکل گیری پویایی های نوین در تعاملات میان بازیگران مختلف گردیده است. ضرورت انجام این پژوهش ازآنجا ناشی می شود که فروپاشی داعش صرفا یک شکست نظامی برای جریان های افراط گرای تکفیری نیست، بلکه تحولی عمیق با پیامدهایی چندلایه در حوزه های سیاسی، امنیتی و راهبردی به شمار می رود که موازنه قوا در منطقه را به نحو چشم گیری دگرگون ساخته و به ایجاد فرصت های تازه ای برای برخی از بازیگران منطقه ای، به ویژه محور مقاومت، منجر شده است. در همین راستا، هدف اصلی این تحقیق، بررسی و تحلیل تاثیرات چندبعدی سقوط داعش بر بازسازی نظم ژئوپلیتیکی منطقه و تبیین چگونگی ارتقاء جایگاه محور مقاومت در معادلات قدرت نوظهور در خاورمیانه است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی و با اتکا بر چارچوب نظری نوواقع گرایی، بررسی این پیامدها پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که نابودی خلافت داعش نه تنها به تضعیف نقش و انسجام ائتلاف غربی-عربی در منطقه انجامیده، بلکه موجب تقویت موقعیت ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران، گسترش نفوذ گروه های مقاومت شیعی و برهم خوردن موازنه پیشین قدرت به سودمحور مقاومت شده است. این دگرگونی ها به ویژه در عرصه های میدانی و امنیتی، بازتاب هایی همچون افزایش واگرایی در درون ائتلاف های سنتی، بازبینی در راهبردهای امنیتی دولت های منطقه و بازتعریف اولویت ها و خطوط قرمز ژئوپلیتیکی قدرت های اصلی را به دنبال داشته و موجب ورود خاورمیانه به مرحله ای جدید از تحولات راهبردی شده است که در آن رقابت برای نفوذ و تاثیرگذاری، بیش از هر زمان دیگری، به مولفه های بومی، ایدئولوژیک و مقاومت محور گره خورده است. سقوط ساختار خلافت خودخوانده گروه تروریستی داعش در عراق و سوریه، یکی از تحولات بنیادین و تاثیرگذار در ژئوپلیتیک خاورمیانه در دهه های اخیر به شمار می آید؛ تحولی که نه تنها به معنای پایآن یک تهدید بزرگ امنیتی در سطح منطقه ای و جهانی است، بلکه موجب آغاز بازآرایی جدیدی در نظم منطقه ای شده و زمینه ساز شکل گیری پویایی های نوین در تعاملات میان بازیگران مختلف گردیده است. ضرورت انجام این پژوهش ازآنجا ناشی می شود که فروپاشی داعش صرفا یک شکست نظامی برای جریان های افراط گرای تکفیری نیست، بلکه تحولی عمیق با پیامدهایی چندلایه در حوزه های سیاسی، امنیتی و راهبردی به شمار می رود که موازنه قوا در منطقه را به نحو چشم گیری دگرگون ساخته و به ایجاد فرصت های تازه ای برای برخی از بازیگران منطقه ای، به ویژه محور مقاومت، منجر شده است. در همین راستا، هدف اصلی این تحقیق، بررسی و تحلیل تاثیرات چندبعدی سقوط داعش بر بازسازی نظم ژئوپلیتیکی منطقه و تبیین چگونگی ارتقاء جایگاه محور مقاومت در معادلات قدرت نوظهور در خاورمیانه است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی و با اتکا بر چارچوب نظری نوواقع گرایی، بررسی این پیامدها پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که نابودی خلافت داعش نه تنها به تضعیف نقش و انسجام ائتلاف غربی-عربی در منطقه انجامیده، بلکه موجب تقویت موقعیت ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران، گسترش نفوذ گروه های مقاومت شیعی و برهم خوردن موازنه پیشین قدرت به سودمحور مقاومت شده است. این دگرگونی ها به ویژه در عرصه های میدانی و امنیتی، بازتاب هایی همچون افزایش واگرایی در درون ائتلاف های سنتی، بازبینی در راهبردهای امنیتی دولت های منطقه و بازتعریف اولویت ها و خطوط قرمز ژئوپلیتیکی قدرت های اصلی را به دنبال داشته و موجب ورود خاورمیانه به مرحله ای جدید از تحولات راهبردی شده است که در آن رقابت برای نفوذ و تاثیرگذاری، بیش از هر زمان دیگری، به مولفه های بومی، ایدئولوژیک و مقاومت محور گره خورده است.

کلیدواژه ها:

داعش ، نظم منطقه ای ، محور مقاومت ، ژئوپلیتیک ، نوواقع گرایی ، خاورمیانه