بازنمایی کار و کارگر در سینمای ایران (مطالعه تطبیقی دهه ۶۰ و دهه ۹۰ شمسی)

این مقاله با رویکردی جامعه شناختی به بازنمایی کار و کارگر در سینمای ایران در دو مقطع زمانی دهه ۱۳۶۰ و ۱۳۹۰ می پردازد. بر پایه مفهوم بازنمایی در مطالعات فرهنگی، پژوهش حاضر به دنبال آن است که فراتر از بازتاب صرف واقعیت، نحوه رمزگذاری و دلالت های معنایی مرتبط با مفهوم کار، مناسبات کارگری و سوژه های کارگر در سینمای ایران را تحلیل کند. مقاله با روش تحلیل مضمون و انتخاب هدفمند فیلم های شاخص هر دهه، به استخراج الگوهای روایی، تصویری و گفتمانی در بازنمایی کارگران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که در دهه ۱۳۶۰، کارگران در قالب سوژه های عدالت خواه، معترض و کنشگر بازنمایی می شوند؛ بازنمایی ها غالبا دارای دوگانه های ارزشی کارگر/کارفرما و قانون ظالم/انقلاب عادل هستند. در مقابل، در دهه ۱۳۹۰ شاهد فردگرایی، بی ثباتی شغلی، طرد نهادی، جرم انگاری و بی افقی در بازنمایی کارگران هستیم؛ کارگر نه سوژه ای سیاسی بلکه فردی منزوی و درگیر مسائل معیشتی بازنمایی می شود. این تغییرات بازتابی از تحولات ساختاری در روابط کار، نولیبرالی شدن سیاست ها و تغییر گفتمان حاکم در جامعه است. مقاله نشان می دهد که سینما تنها بازتابنده واقعیت اجتماعی نیست، بلکه نقش فعالی در ساخت و تثبیت گفتمان های مسلط دارد. تحلیل تطبیقی این بازنمایی ها، امکان فهم عمیق تری از تحولات گفتمانی پیرامون کار در ایران معاصر را فراهم می سازد و به شناخت نقش سینما در بازتولید نظم اجتماعی کمک می کند.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ، سینما ، روابط کار ، کارگران ، نولیبرالیسم