فرمولاسیون و بررسی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی فرم خوراکی مایع از گیاه دارویی پامچال (Primula macrocalyx Bunge.)

سابقه و هدف: گیاه پامچال کاسه بزرگ با نام علمی Primula macrocalyx Bunge. گیاهی از خانواده Primulaceae می باشد که در ارتفاعات استان گیلان رویش دارد. این گیاه از گذشته در طب سنتی برای درمان بیماری های مختلف ازجمله پنومونی، برونشیت و سرماخوردگی استفاده می شده است. با وجود این، تاکنون در ایران فراورده دارویی از این گیاه تولید نشده است. ازاین رو، در این مطالعه تهیه فرمولاسیون خوراکی مایع از این گیاه مورد بررسی قرار گرفته و خواص فیزیکی و شیمیایی فرمولاسیون تهیه شده، سنجش شد.مواد و روش ها: پس از جمع آوری گیاه پامچال کاسه بزرگ در خرداد ۱۳۹۹ از منطقه اولسبلنگا در استان گیلان، عصاره اتانولی برگ، گل و ریشه گیاه به روش خیس کردن تهیه شد. در ادامه، اجزاء گیاه از نظر مقدار آب موجود، خاکستر تام و نامحلول در اسید مورد بررسی قرار گرفته، آزمون های کیفی شناسایی ترکیب های موثره انجام شده و نیز مقادیر فنول و فلاونوئید تام موجود در اجزاء گیاه تعیین گردید. طی مطالعات پیش فرمولاسیون، قابلیت انحلال عصاره های اجزاء گیاه و دوز و مواد جانبی مناسب فرمولاسیون ارزیابی شده و بر این اساس، فرمولاسیون شربت از این گیاه تهیه شد. در ادامه، فرمولاسیون تهیه شده از نظر خواص ظاهری و ارگانولپتیک، pH، کارایی ماده محافظ ضدمیکروبی، تشکیل رسوب و قفل شدن درب ظرف نگهداری و بررسی شد.یافته ها: بازده عصاره گیری گیاه پامچال کاسه بزرگ در گل، برگ و ریشه به ترتیب برابر با ۱۹.۰۴، ۲۵.۱۷ و ۲۱.۱۲ درصد بود. مقدار آب موجود در گل، ریشه گیاه و برگ آن به ترتیب ۱۳، ۱۳ و ۱۲درصد بود. میزان خاکستر تام در گل، برگ و ریشه گیاه به ترتیب برابر با ۶، ۱۱ و ۹.۵ درصد و میزان خاکستر نامحلول در اسید در این اجزاء به ترتیب برابر با ۲، ۳.۵ و ۳ درصد بود. برگ گیاه مورد مطالعه حاوی فلاونوئید، ساپونین و تانن، گل گیاه حاوی فلاونوئید و تانن و ریشه آن حاوی ساپونین و تانن بود. پلی فنول تام برحسب گالیک اسید در ریشه، برگ و گل به ترتیب برابر با ۴۱.۴۴، ۸۱.۰۵ و ۱۲۵.۸۹۶ درصد بود. درصد فلاونوئید تام برحسب ایزوکوئرستروزاید در گل و برگ گیاه به ترتیب برابر با ۰.۰۸۱ ± ۲.۸۸ و ۰.۰۴۱ ± ۲.۲۶ به دست آمد. شاخص کف کنندگی در برگ و ریشه گیاه به ترتیب برابر با ۳۳۳ و ۲۵۰و در گل کمتر از ۱۰۰ بود. در مطالعات پیش فرمولاسیون شربت پامچال کاسه بزرگ، قابلیت انحلال اجزاء عصاره گیاه، دوز و مواد جانبی مناسب فرمولاسیون و پایه مناسب تهیه فراورده بررسی شد. بر این اساس، تمامی اجزاء عصاره گیاه انحلال مناسبی در آب خالص از خود نشان دادند و افزودن پروپیلن گلایکول و گلیسیرین به عنوان کمک حلال، به انحلال بهتر عصاره ها کمک کرد. فرمولاسیون شربت تهیه شده از گیاه، از نظر فاکتورهایی ازجمله خواص ارگانولپتیک، pH، نحوه ریزش فرمولاسیون از ظرف (به عنوان معیاری از گرانروی فرمولاسیون)، کارایی ماده محافظ، عدم ایجاد رسوب و عدم قفل شدن درب ظرف مورد پذیرش قرار گرفت.نتیجه گیری: با توجه به وجود ترکیب های فلاونوئیدی و ساپونین ها در گیاه پامچال کاسه بزرگ و مقبولیت فرمولاسیون تهیه شده از این گیاه از نظر خواص ارگانولپتیک، pH، گرانروی، کارایی ماده محافظ و عدم ایجاد رسوب، این فرمولاسیون می تواند به عنوان یک فراورده گیاهی در درمان بیماری های تنفسی پیشنهاد گردد.

کلیدواژه ها:

پامچال کاسه بزرگ (Primula macrocalyx) ، فرمولاسیون خوراکی مایع ، ساپونین ، فلاونوئید