ارزیابی اثر تغییرات اقلیمی بر پراکنش جغرافیایی پیازیزدی (Allium jesdianum Boiss. & Buhse) در ایران با استفاده از روش مدل سازی حداکثر آنتروپی

سابقه و هدف: تغییرات اقلیمی، تنوع زیستی و پراکنش گونه های گیاهی را به شدت تهدید می کند. پیاز یزدی (Allium jesdianum)، یکی از گونه های دارویی ارزشمند در رشته کوه های زاگرس ایران است که جمعیت آن به دلیل تغییرات اقلیمی و برداشت بی رویه آسیب دیده است. این پژوهش با هدف شناسایی مهمترین عوامل محیطی موثر بر پراکنش این گونه و پیش بینی تاثیر سناریوهای تغییر اقلیم بر زیستگاه های آینده آن انجام شد.مواد و روش ها: در این مطالعه از مدل سازی حداکثر آنتروپی (MaxEnt) برای پیش بینی توزیع جغرافیایی پیازیزدی استفاده شد. داده های حضور گونه به همراه مجموعه ای از متغیرهای زیست اقلیمی، خاکی و توپوگرافی استفاده شدند. تاثیر تغییرات اقلیمی بر پراکنش گونه تحت دو سناریوی نیمه خوش بینانه (RCP ۴.۵) و بدبینانه (RCP ۸.۵) برای سال های ۲۰۵۰ و ۲۰۷۰ ارزیابی گردید.یافته ها: نتایج نشان داد که براساس شاخص درصد مشارکت متغیرهای ارتفاع (۵۵.۴%)، بارندگی خشک ترین ماه (۱۵.۶%) و چگالی خاک سطحی (۱۳.۱%) مهمترین عوامل تعیین کننده پراکنش گونه هستند. مدل با عملکرد عالی (۰.۹ = AUC) پیش بینی کرد که مساحت زیستگاه های مطلوب این گونه در سناریوهای آینده بین ۱۴ تا ۲۳ درصد کاهش خواهد یافت که بیشترین کاهش در سناریوی بدبینانه رخ می دهد. همچنین، پیش بینی می شود که زیستگاه های مناسب به سمت عرض های جغرافیایی بالاتر (۳۳ تا ۳۸ درجه شمالی) جابجا شوند، در حالی که مطلوبیت در عرض های پایین تر کاهش می یابد.نتیجه گیری: نتایج این مطالعه بر لزوم اتخاذ رویکردهای حفاظتی فوری برای پیازیزدی تاکید دارد. پیشنهاد می شود مناطق مناسب فعلی و آینده برای حفاظت درون رویشگاهی (In-situ) و کشت و بهره برداری پایدار از این گونه ارزشمند شناسایی و مدیریت شوند.

کلیدواژه ها:

ایران ، پیاز یزدی ، تغییر اقلیم ، حفاظت ، حداکثر آنتروپی