نقش کشت گل محمدی در بهینه سازی الگوی کشت تحت شرایط تغییر اقلیم

سابقه و هدف: تغییر اقلیم با تنش های حرارتی و رطوبتی فزاینده، کشاورزی را به سمت کشت گیاهان مقاوم سوق داده است. گل محمدی با سازگاری بالا به شرایط محیطی متغیر، ظرفیت ایفای نقش محوری را در دشت های متاثر از تغییر اقلیم داراست. این مطالعه با هدف بررسی امکان سنجی اقتصادی کشت گل محمدی به عنوان راهکاری برای کاهش آثار زیان بار تغییرات اقلیمی در دشت همدان - بهار، منطقه ای به شدت تحت تاثیر این پدیده در دهه های اخیر، طراحی و اجرا شده است. نتایج این پژوهش می تواند راهنمایی برای اتخاذ راهبردهای سازگارانه در بخش کشاورزی مناطق مشابه ارائه دهد.مواد و روش ها: در این پژوهش، ابتدا تغییرات آینده پارامترهای اقلیمی (دما و بارش) در دشت همدان - بهار تحت سناریوهای مختلف تغییر اقلیم پیش نگری شد. برای این منظور، از داده های اقلیمی بلندمدت منطقه و مدل های پیش نگری اقلیمی معتبر استفاده گردید. سپس، عملکرد گیاه گل محمدی در شرایط اقلیمی محتمل آینده با بهره گیری از مدل های شبیه ساز رشد محصول که قادر به ارزیابی تاثیرات دما و رطوبت بر عملکرد گیاهان هستند، برآورد گردید. در ادامه، نتایج حاصل از پیش نگری های اقلیمی و شبیه سازی رشد محصول در یک چارچوب اقتصادی تلفیق شد. این چارچوب اقتصادی شامل تحلیل سودآوری کشت گل محمدی در مقایسه با سایر محصولات رایج در الگوی کشت منطقه و ارزیابی تاثیر تغییرات اقلیمی بر سود خالص بخش کشاورزی بود. تحلیل اقتصادی با در نظر گرفتن هزینه های تولید، قیمت فروش محصول و عملکرد پیش نگری شده انجام شد تا امکان سنجی اقتصادی و پتانسیل جبران خسارت های ناشی از تغییر اقلیم از طریق کشت گل محمدی ارزیابی شود.یافته ها: نتایج پیش نگری تغییرات اقلیمی در دشت همدان - بهار نشان داد که در دهه های آینده، دما روندی افزایشی و میزان بارش روندی کاهشی خواهد داشت. در مقابل، نتایج شبیه سازی عملکرد محصول نشان داد که گیاه گل محمدی، به دلیل مقاومت به تغییرات آب وهوایی و تنش های محیطی، عملکرد بهتری نسبت به سایر محصولات آب بر رایج در منطقه در شرایط اقلیمی متغیر از خود نشان می دهد. از منظر اقتصادی، افزایش عملکرد نسبی گل محمدی در آینده منجر به افزایش سهم این گیاه در الگوی کشت بهینه منطقه خواهد شد. براساس تحلیل های اقتصادی انجام شده، این تغییر در الگوی کشت و افزایش تولید گل محمدی قادر خواهد بود تا بخشی از خسارت اقتصادی ناشی از تغییرات اقلیم بر عملکرد سایر گیاهان زراعی را جبران نموده و سود خالص بخش کشاورزی منطقه را به میزان تقریبی ۱۷.۰۹۱ میلیارد تومان افزایش دهد.نتیجه گیری: نتایج این پژوهش حکایت از آن دارد که گسترش کشت گیاه دارویی گل محمدی به عنوان یک راهکار موثر برای سازگاری با پدیده تغییر اقلیم در دشت همدان - بهار قابل توصیه است. این گیاه علاوه بر نشان دادن رشد مطلوب و عملکرد پایدار در شرایط نامساعد آب وهوایی پیش نگری شده، از نظر اقتصادی نیز سودآور بوده و پتانسیل جبران بخشی از خسارت های اقتصادی وارده به بخش کشاورزی ناشی از تغییرات اقلیمی را داراست؛ بنابراین، ترویج کشت گل محمدی می تواند به عنوان یک راهبرد مهم در راستای توسعه پایدار کشاورزی و کاهش آسیب پذیری اقتصادی مناطق مشابه مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

درآمد خالص ، دشت همدان-بهار ، سازگاری ، عملکرد محصول ، گیاه دارویی