چیستی و هستی علم و اختیار؛ بررسی دو مفهوم اصلی در مساله تعارض علم پیشین الهی با اختیار انسان

تبیین چگونگی تعلق علم الهی به مخلوقات، پیش از خلق آن ها از دغدغه های دیرین خداباوران است؛ آن ها از یک سو نمی توانند خداوند را نسبت به اموری چون افعال اختیاری انسان، جاهل بدانند یا خطا را به علم او راه دهند، و از دیگر سوی نمی توانند دوگانه افعال اختیاری و افعال غیر اختیاری را که براساس نوعی شهود بدان اذعان دارند، منکر شوند؛ بنابراین هر گروهی کوشیده اند تا به طریقی از تعارض علم پیشین الهی با اختیار انسان رهایی یابند. این مقاله بر پایه روش تحلیل منطقی مفاهیم، و براساس این فرضیه که آن تعارض، تعارضی بدوی است و نمی تواند در شمار تعارضات مستقر جای داشته باشد، چیستی و هستی علم و اختیار را تحلیل کرده و از این طریق، راهی تازه را به مقصد حل مسئله تعارض علم پیشین با اختیار انسان گشوده است. با نشان دادن نسبت ملکه و عدم ملکه بین علم و جهل، اثبات می شود که نه تنها سلب علم مطلق، بلکه سلب علم، مطلقا از واجب الوجود به نقص در ذات اقدس الهی نمی انجامد. همچنین این پژوهش با حذف اراده از فهرست حالات نفسانی، تسامحی را که در مرحله ترجمه مشهود به مفهوم صورت گرفته، نشان می دهد تا به صورتی بنیادین به رفع آن تعارض اقدام کند.

کلیدواژه ها:

علم پیشین الهی ، اختیار انسان ، نسبت علم و جهل ، تحلیل منطقی مفاهیم ، تعین آینده ، درون نگری