الگوهای نوین حکمرانی چندذی نفعی در تسهیل گذار صنایع ایران به اقتصاد چرخشی مطالعه موردی: صنایع شیمیایی و پتروشیمی

گذار به اقتصاد چرخشی در ایران، به دلیل پیچیدگی های نهادی و ساختاری، نیازمند الگوهای حکمرانی سازگار با زمینه بومی است. این پژوهش با تمرکز بر مطالعه موردی صنایع شیمیایی و پتروشیمی و زنجیره شیمیایی-پلاستیک، شکاف ادبیات در پیوند زدن انگیزه های خرد بنگاه با همکاری های میان صنفی و طراحی تنظیم گری کلان را هدف می گیرد و می پرسد که الگوهای نوین حکمرانی چندذی نفعی، چگونه می توانند گذار این صنایع را به اقتصاد چرخشی تسهیل کنند. پژوهش به صورت کیفی اکتشافی و با طرح موردی چندلایه انجام شد: ۲۰ مصاحبه نیمه ساختار یافته با بازیگران دولتی، صنعتی و مدنی به همراه ۱۲ سند رسمی گردآوری شد. تحلیل مضمون چهاربخشی در MAXQDA ۲۴ اجرا و اعتمادپذیری با مثلث سازی داده ها، بازبینی اعضا و ممیزی همتا تقویت شد. پایایی بین کدگذار κ = ۰.۸۲ و اشباع نظری پس از مصاحبه تایید گردید. سه الگوی حکمرانی شناسایی شد: شرکت محور (کاهش هزینه و مهار ریسک مقرراتی)، صنعت محور (تبادل ضایعات و اقتصاد مقیاس خوشه ای) و فرابخشی (ترکیب تنظیم گری بروندادمحور با مشوق های مالی). گزاره های تلفیقی، نشان می دهد: (G۱) فشار مقرراتی بدون شبکه سازی، گذار را سطحی نگه می دارد؛ (G۲) پایداری خوشه ها، مشروط به استاندارد مشترک کیفیت و قیمت گذاری شفاف است؛ (G۳) رهبری تطبیقی دولت برای پیوند صنعت محور به فرابخشی و کاهش تدریجی وابستگی به یارانه ها ضروری است. بر این اساس، پرتفوی مداخله چندسطحی شامل اجرای کامل EPR و وام سبز (کوتاه مدت)، بازار ملی مواد ثانویه و گره های هماهنگ گر صنعت محور (میان مدت)، و گذرنامه دیجیتال محصول (DPP) به همراه برنامه خروج تدریجی یارانه ها (بلندمدت) پیشنهاد می شود. پژوهش های آینده باید الگوهای استخراج شده را در سایر صنایع انرژی بر به صورت کمی بیازمایند و شاخص های عملکرد چرخشی را توسعه دهند.

کلیدواژه ها:

اقتصاد چرخشی ، حکمرانی چندذی نفعی ، صنعت شیمیایی-پلاستیک ، مدیریت پسماند ، الگوی فرابخشی