فلسفه ابن سینا در مواجهه با شریعت

بررسی نسبت دین و فلسفه در اندیشه فیلسوفان مسلمان به ویژه ابن سینا، از مباحث بنیادین فلسفه اسلامی به شمار می رود. ابن سینا با تکیه بر عقل گرایی ارسطویی، عقل را مبنای نهایی در کشف حقیقت می داند و براساس آن ساحت های وجود و معرفت را سامان می دهد. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای درپی این است که جایگاه معرفتی دین را در نظام فکری ابن سینا بررسی کند و به این پرسش بپردازد که آیا در منظومه معرفت شناختی او می توان برای دین جایگاهی مستقل و متمایز از ساختار عقلانی فلسفه قائل شد، یا اینکه دین همواره در نسبت با عقل فلسفی تعریف و تفسیر می شود. بررسی دوگانگی میان عقل و ایمان در مسئله معاد جسمانی، رمزوارگی آیات در تفسیر سینوی و ایجاد سازگاری نابرابر میان دین و فلسفه نشان می دهد که در اندیشه ابن سینا، دین تا جایی معتبر است که با عقل فلسفی سازگار باشد. هرچند او می کوشد هماهنگی میان عقل و دین را حفظ کند، در عمل دین تنها زمانی پذیرفته می شود که بتوان آن را با مبانی عقلانی تطبیق داد؛ وگرنه یا به تاویل برده می شود، یا به سطحی رمزی فروکاسته و از جایگاه معرفتی مستقل محروم می گردد. ابن سینا با تمایز میان مراتب فهم انسانی فلسفه را دانشی نخبگانی می داند که حقیقت را به صورت کلی و انتزاعی درک می کند، درحالی که دین برای توده مردم و بر پایه تمثیل و تخیل تبیین می شود؛ ازاین رو در منظومه فکری او دین بیشتر تابع ساختار عقلانی و متافیزیکی فلسفه است تا اینکه به عنوان عنصری اصیل و درون سازمان یافته جایگاهی مستقل داشته باشد.

کلیدواژه ها:

ابن سینا ، تاویل فلسفی ، معاد جسمانی ، فلسفه اسلامی ، معرفت شناسی دینی