تاثیر مزاج بر مبادی فعل اختیاری و راهکارهای تعدیل آن از دیدگاه ابن سینا (با تاکید بر مزاج صفرا)

ابن سینا با تلفیق حکمت مشاء و طب سنتی نظامی یکپارچه برای تبیین فعل اختیاری انسان طرح کرده است. از نگاه او مزاج به عنوان پایه جسمانی نفس بر تمام مبادی فعل اختیاری اثرمی گذارد. از میان مزاج­ها، مزاج صفرا (در حالت اعتدال) سرعت در درک مصالح و مفاسد امور، شجاعت و اراده قوی و نیز خستگی­ناپذیری را به ارمغان می­آورد. این مقاله با روش تحلیل محتوای کتب ابن سینا نشان می دهد که مزاج صفرا (در حالت غیراعتدالی) می­تواند با تاثیر بر هریک از مبادی فعل اختیاری، بر فعل انسان اثر منفی نیز بگذارد؛ برای نمونه می­تواند ازطریق تحریک قوه غضبیه و تضعیف عقل عملی مسیر فعل اختیاری را مختل کند و با ایجاد گرایش به تعجیل و خشم، چالشی جدی برای تحقق اختیار عقلانی باشد. گاهی ممکن است حرارت صفرا موجب سرعت در استنتاج شود و همین امر از توان سنجش عواقب امور بکاهد. گاهی نیز ممکن است با لرزش و ایجاد ضعف در اعضا، در مسیر تحقق خارجی فعل خلل ایجادکند. راهکارهای پیشنهادی ابن سینا مبتنی بر تربیت سه بعدی بر پایه تعدیل مزاج، تهذیب قوه غضبیه و تقویت عقل عملی و اراده است. ابن سینا با نگاهی کل نگر تعدیل فعل اختیاری در صفراوی مزاجان را نیازمند همکاری طب، اخلاق و تربیت می داند. اگرچه مزاج صفرا ازطریق تحریک غضب و تضعیف تامل اختیار را تهدید می کند، می توان با مدیریت عقلانی آن را به فرصتی برای تقویت اراده آگاهانه تبدیل کرد.

کلیدواژه ها:

صفرا ، مبادی فعل اختیاری ، اراده ، ابن سینا