بررسی اثرات دگرآسیبی ساپونین و بقایای کینوا بر جوانه زنی و رشد گندم در شرایط آزمایشگاه، گلخانه و مزرعه

هدف: باتوجه به شورشدن تدریجی منابع آب و خاک در بیش تر دشت های کشور، پیش بینی می شود که به تدریج سطح زیرکشت کینوا، به عنوان یک گیاه شورزیست و متحمل به تنش های محیطی در مزارع کشور گسترش یابد. ازآنجایی که معمولا در تناوب زراعی، گندم بعد از کینوا کشت می شود، بررسی اثرات دگرآسیبی بقایای کینوا بر جوانه زنی، عملکرد و سایر صفات مرفوفیزیولوژیک گندم ضروری و هدف اصلی اجرای این پژوهش بوده است. روش پژوهش: پژوهش حاضر طی سال های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ در قالب چهار آزمایش در مرکز ملی تحقیقات شوری (یزد) و تحت شرایط آزمایشگاه، گلخانه و مزرعه انجام شد. آزمایش های جوانه زنی به صورت فاکتوریل و در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با دو عامل و سه تکرار در آزمایشگاه و اتاقک رشد اجرا شد. درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، میانگین مدت زمان جوانه زنی، درصد گیاهچه های نرمال، طول ساقه چه، طول ریشه چه و بنیه بذر پارامترهای موردبررسی در این آزمایش ها بود. هم چنین آزمایش ها بررسی تاثیر ساپونین و بقایای کینوا بر شاخص های رشد گندم به صورت فاکتوریل و در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با دو عامل و در سه تکرار در شرایط گلخانه و مزرعه اجرا شد. در این آزمایش ها، شاخص سطح برگ، تعداد خوشه در مترمربع، تعداد دانه در خوشه، عملکرد، وزن هزاردانه، وزن خشک، ارتفاع و شاخص برداشت اندازه گیری و موردبررسی آماری قرار گرفت. به منظور تفکیک اثر فشار اسمزی محلول های عصاره از اثر آللوکمیکال ها، یک شاهد با پلی اتیلن گلیکول ۸۰۰۰ نیز اعمال شد. یافته ها: اثر بازدارندگی عصاره و پودر ساپونین و بقایای کینوا در اکثر صفات موردبررسی در آزمایش های جوانه زنی و رشد گندم در شرایط آزمایشگاه، گلخانه و مزرعه، در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. هم چنین میزان غلظت در تمام صفات موردبررسی در سطح احتمال یک درصد نسبت به شاهد معنی دار و با افزایش غلظت میزان تاثیر تیمار افزایش داشت. اثر متقابل نوع اندام و غلظت هم بر تمام صفات موردبررسی در سطح احتمال ۱ درصد معنی دار بود. اثرات بازدارندگی ساپونین و اندام های مختلف کینوا بر گندم، در اکثر صفات رشدی مورد ارزیابی در شرایط گلخانه و مزرعه در مقایسه با نتایج آزمایش های جوانه زنی در آزمایشگاه ضعیف تر بود. هم چنین ناهنجاری هایی در تعدادی از بذرهای جوانه زده مشاهده شد. نتیجه گیری: این نتایج همگی بر خاصیت دگرآسیبی ساپونین و اندام های مختلف کینوا روی گندم دلالت دارد. لذا چنانچه در تناوب زراعی، گندم بعد از کینوا کشت شود، بقایای کینوا می توانند اثرات دگرآسیبی جدی بر جوانه زنی و رشد گندم داشته و عملکرد و تولید دانه و کاه را کاهش دهند.

کلیدواژه ها:

دگرآسیبی ، جوانه زنی ، ساپونین ، کینوا ، گندم