تبیین معیارهای طراحی مرکز محله با تاکید بر ارتقای مولفه های فرهنگی (مطالعه موردی: محله چوگیا، شیراز)

مراکز محله به عنوان مهم ترین عرصه های عمومی و کانون تعاملات اجتماعی-فرهنگی در شهرهای ایرانی-اسلامی، همواره نقش کلیدی در شکل گیری هویت جمعی و حس تعلق ساکنان ایفا کرده اند. با این حال، تحولات شتابان مدرنیزاسیون و بی توجهی به ویژگی های فرهنگی و بومی در دهه های اخیر، موجب اضمحلال کارکرد این فضاها و کمرنگ شدن نقش فرهنگ در طراحی شهری شده است. هدف این پژوهش، تبیین معیارهای طراحی مرکز محله با تاکید بر ارتقای مولفه های فرهنگی در محله چوگیای شیراز است. اهمیت پژوهش در آن است که با شناسایی و اولویت بندی شاخص های فرهنگی موثر، می توان الگویی برای بازآفرینی فرهنگ مدار مراکز محلات تاریخی-فرسوده ارائه داد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی و پیمایشی است. جامعه آماری شامل کلیه ساکنان ۱۸ سال به بالای محله چوگیا (۱۷۱۸ نفر) می باشد. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران، ۳۱۳ نفر برآورد گردید و به منظور افزایش اعتمادپذیری، ۴۰۰ پرسشنامه توزیع و ۳۷۸ پرسشنامه معتبر تحلیل شد. روش نمونه گیری، تصادفی ساده بود. ابزار اصلی گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته ۳۴ گویه ای در چهار بعد کالبدی (۹ گویه)، کارکردی (۸ گویه)، اقتصادی-اجتماعی (۱۱ گویه) و فرهنگی (۶ گویه) مبتنی بر طیف لیکرت پنج درجه بود. روایی محتوایی پرسشنامه با نظرخواهی از متخصصان و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای ابعاد کالبدی (۰.۸۲۳)، کارکردی (۰.۸۴۴)، اقتصادی-اجتماعی (۰.۷۸۸) و فرهنگی (۰.۸۲۳) تایید شد. تحلیل داده ها با نرم افزار SPSS و با بهره گیری از آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون) انجام گرفت. یافته های پژوهش نشان می دهد که میان بعد فرهنگی و ابعاد دیگر طراحی مرکز محله، همبستگی مثبت و معنی داری در سطح ۰.۰۱ وجود دارد. بالاترین ضریب همبستگی مربوط به بعد فرهنگی با بعد کارکردی (r=۰.۷۵) و سپس با بعد اقتصادی-اجتماعی (r=۰.۷۱) و بعد کالبدی (r=۰.۶۹) است. همچنین میانگین نمره بعد فرهنگی (۲۵.۴۵ از ۳۰) نشان دهنده اهمیت بسیار زیاد این مولفه ها از دیدگاه ساکنان است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که در طراحی مرکز محله چوگیا، باید ابتدا به برنامه ریزی فعالیت های فرهنگی و رویدادهای اجتماعی (بعد کارکردی) و سپس به تامین امنیت و معیشت ساکنان (بعد اقتصادی-اجتماعی) توجه کرد. پیشنهاد می شود مرکز محله با کاربری ترکیبی فرهنگی-تجاری-خدماتی در تقاطع معابر اصلی محله احداث گردد و فضاهایی برای برگزاری آیین های جمعی، بازارچه صنایع دستی و کتابخانه محلی پیش بینی شود. یافته های این پژوهش می تواند مبنایی برای تدوین دستورالعمل های طراحی مراکز محله فرهنگ مدار در بافت های تاریخی مشابه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مرکز محله ، مولفه های فرهنگی ، ارتقای فرهنگ ، طراحی فرهنگ مدار ، محله چوگیا ، شیراز