تحلیل پدیدارشناختی تجربه زیسته معلمان از به کارگیری ابزارهای هوش مصنوعی در طراحی آموزشی و ارزشیابی یادگیری

با ورود شتابان فناوری های نوظهور به زیست جهان آموزشی، گذار از روش های سنتی به سمت آموزش های مبتنی بر هوش مصنوعی، بستری تازه برای بازتعریف نقش معلم فراهم آورده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی و درک عمیق تجربه زیسته معلمان از تعامل با ابزارهای هوش مصنوعی (AI) در دو حوزه کلیدی «طراحی آموزشی» و «ارزشیابی یادگیری» انجام شد. با توجه به ماهیت پیچیده و چندوجهی پذیرش فناوری، پژوهش حاضر از رویکرد کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی (Phenomenology) بهره گرفته است تا لایه های پنهان معنایی موجود در تجارب روزمره مدرسان را استخراج نماید. جامعه آماری پژوهش شامل معلمان آموزش عالی و مدارس بودند که از ابزارهای هوش مصنوعی مولد (Generative AI) در فرآیندهای تدریس و نمره دهی استفاده می کردند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و عمیق گردآوری شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تجربه معلمان از به کارگیری هوش مصنوعی، برآیندی از تضاد میان «کارآمدی تکنولوژیک» و «اضطراب حرفه ای» است. در حوزه طراحی آموزشی، هوش مصنوعی به عنوان یک «هم کار دیجیتال» در کاهش بار شناختی و شخصی سازی محتوا عمل می کند؛ اما در حوزه ارزشیابی، معلمان با چالش های بنیادین در زمینه اصالت یادگیری و عدالت آموزشی مواجه هستند. نتایج حاصل از تحلیل تم ها نشان می دهد که تجربه زیسته معلمان از یک سوی با احساس توانمندسازی و خلاقیت در برنامه ریزی در پیوند است و از سوی دیگر، با دغدغه های اخلاقی پیرامون از دست رفتن تعامل انسانی و کاهش اقتدار معلم همراه است. این مطالعه بر ضرورت بازنگری در برنامه های آموزش معلم و تدوین چارچوب های اخلاقی برای ادغام هوشمندانه هوش مصنوعی در نظام های ارزشیابی تاکید می ورزد.