بررسی رابطه سرمایه اجتماعی مدرسه، تعامل معلم و یادگیرنده و کیفیت محیط یادگیری با موفقیت آموزشی

آموزش و پرورش به عنوان بنیادی ترین نهاد اجتماعی، نقشی تعیین کننده در توسعه سرمایه انسانی، پیشرفت اقتصادی، ارتقای فرهنگی و رشد اجتماعی جوامع ایفا می کند. در جهان امروز که از آن با عنوان عصر دانش، اطلاعات و نوآوری یاد می شود، کیفیت نظام های آموزشی به یکی از مهم ترین شاخص های توسعه یافتگی کشورها تبدیل شده است. در چنین شرایطی، موفقیت آموزشی دانش آموزان صرفا به عنوان کسب نمرات بالا یا قبولی در آزمون ها تلقی نمی شود، بلکه مفهومی چندبعدی است که شامل دستیابی به اهداف شناختی، عاطفی، اجتماعی و مهارتی آموزش نیز می شود. موفقیت آموزشی بیانگر میزان تحقق اهداف یادگیری، رشد توانایی های فردی، کسب شایستگی های لازم برای زندگی و آمادگی افراد برای ایفای نقش موثر در جامعه است. از این رو، شناسایی عوامل موثر بر موفقیت آموزشی همواره یکی از مهم ترین دغدغه های پژوهشگران، سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس و معلمان بوده است. در گذشته، بخش عمده ای از مطالعات آموزشی موفقیت تحصیلی را عمدتا به ویژگی های فردی دانش آموزان نظیر هوش، استعداد، انگیزش، سبک های یادگیری یا وضعیت اقتصادی خانواده نسبت می دادند. اگرچه این عوامل همچنان از اهمیت بالایی برخوردارند، اما یافته های پژوهش های جدید نشان می دهد که موفقیت آموزشی حاصل تعامل پیچیده ای از عوامل فردی، خانوادگی، مدرسه ای، اجتماعی و فرهنگی است. در این میان، مدرسه نه تنها مکانی برای انتقال دانش، بلکه محیطی اجتماعی است که کیفیت روابط انسانی، میزان اعتماد، مشارکت، همکاری، احساس تعلق، حمایت متقابل و تعاملات آموزشی در آن می تواند به طور مستقیم و غیرمستقیم بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان تاثیر بگذارد. به همین دلیل، امروزه توجه پژوهشگران بیش از گذشته به متغیرهای سازمانی و اجتماعی مدارس معطوف شده است. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی رابطه سرمایه اجتماعی مدرسه، تعامل معلم و یادگیرنده و کیفیت محیط یادگیری با موفقیت آموزشی پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که سرمایه اجتماعی مدرسه، کیفیت تعامل معلم و یادگیرنده و محیط یادگیری باکیفیت به صورت هم افزا بر موفقیت آموزشی اثرگذارند و تقویت هم زمان این سه عامل می تواند زمینه ساز بهبود عملکرد تحصیلی و رشد همه جانبه دانش آموزان شود. بنابراین، ارتقای موفقیت آموزشی نیازمند رویکردی جامع نگر است که بر بهبود روابط انسانی، کیفیت محیط آموزشی و تعاملات یاددهی–یادگیری تمرکز داشته باشد.

کلیدواژه ها:

سرمایه اجتماعی ، تعامل معلم ، محیط یادگیری ، موفقیت آموزشی ، یادگیری