تحلیل محتوای کتاب جغرافیای ایران پایه دهم با استفاده از تکنیک آنتروپی شانون

کتاب های درسی به عنوان یکی از اصلی ترین ابزارهای آموزشی، نقش تعیین کننده ای در شکل دهی به دانش و نگرش دانش آموزان دارند. از این رو، توازن در ارائه محتوای آن ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل محتوای کمی و ارزیابی میزان توازن در توزیع موضوعی کتاب جغرافیای ایران (پایه دهم دوره دوم متوسطه) بود. پژوهش حاضر از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی بوده و از روش تحلیل محتوای کمی بهره برده است. برای سنجش عینی و عددی میزان توازن، از تکنیک «آنتروپی شانون» استفاده شد. واحد تحلیل «پاراگراف» و مقوله های تحلیل شامل پنج حوزه اصلی جغرافیا (طبیعی، انسانی، اقتصادی، محیط زیست، و فنون و ابزارها) بودند. یافته ها نشان داد که به استثنای حوزه «جغرافیای اقتصادی» که دارای ضریب یکنواختی بالا و توزیع متوازنی بود، سایر حوزه ها با درجات متفاوتی از عدم توازن مواجه بودند. بیشترین عدم توازن در حوزه «جغرافیای محیط زیست» و پس از آن در حوزه های «فنون و ابزارهای جغرافیایی»، «جغرافیای انسانی» و «جغرافیای طبیعی» مشاهده شد که نشان دهنده غفلت از مباحث کاربردی و نوین نظیر مخاطرات محیطی، فناوری های جغرافیایی (GIS)، توسعه پایدار و تنوع فرهنگی است. نتایج کلی حاکی از آن است که رویکرد کتاب درسی، سنتی و نامتوازن بوده و نیازمند بازنگری جدی برای انطباق با نیازهای روز و ارائه تصویری جامع و یکپارچه از علم جغرافیاست.

کلیدواژه ها:

آنتروپی شانون ، تحلیل محتوا ، کتاب درسی جغرافیا ، توازن محتوایی ، پایه دهم.