تجلی صفات جمال و جلال در ساختار زبانی کشف الاسرار: تحلیل سبک شناسی کاربرد صفات الهی

تفسیر عرفانی کشف الاسرار و عده الابرار اثر ابوالفضل رشیدالدین میبدی، آمیزه ای از کلام وحی و نثر هنری فارسی است. مسئله بنیادین این پژوهش، چگونگی تجلی تقابل صفات جمال (لطف و رحمت) و جلال (قهر و هیبت) در لایه های زبانی این تفسیر است. با وجود پژوهش های موجود درباره جنبه های عرفانی و محتوایی صفات الهی در کشف الاسرار تحلیل نظام مند ساختارهای زبانی برآمده از این صفات مغفول مانده است. این مقاله با رویکرد سبک شناسی لایه ای و با تکیه بر نظریه تجلی در عرفان اسلامی به تحلیل سه لایه واژگانی-صرفی، نحوی-آهنگین و بلاغی-گفتمانی در سراسر ده جلد کشف الاسرار می پردازد. یافته ها نشان می دهد که میبدی با بهره گیری از ظرفیت های زبان فارسی، تقابل صفات الهی را از سطح محتوا به سطح ساختار زبانی ارتقا داده است. در لایه واژگانی، صفات جلال با واژگان کوبنده و صامت های انفجاری (مانند «قهار») و صفات جمال با واژگان روان و مصوت های بلند (مانند «رحیم») تجلی می یابند. در لایه نحوی، جلال با جملات کوتاه و سجع متوازن ضربتی، و جمال با جملات بلند و سجع مطرف سیال بازنمایی می شود. در لایه بلاغی، تشبیهات جلال بر محور «صاعقه و تیغ قهر» و استعارات جمال بر محور «آفتاب و بوستان» می چرخد. این پژوهش نتیجه می گیرد که ساختار زبانی کشف الاسرار، آینه اندیشه «امید و بیم» میبدی است و او با خلق «نحو متقابل»، تجربه حسی-زبانی نوسان میان جمال و جلال را برای مخاطب فراهم می کند

کلیدواژه ها:

صفات جمال و جلال ، سبک شناسی لایه ای ، نحو عرفانی ، تجلی.