آموزش فراگیران در مقطع ابتدایی و توجه به تفاوت های فردی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش و تاثیر همکاری خانواده و مدرسه بر موفقیت تحصیلی، اجتماعی و عاطفی دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، توصیفی-همبستگی با رویکرد تحلیل مسیر بود که در آن، ابعاد مختلف همکاری خانواده-مدرسه (شامل ارتباط دوسویه، مشارکت در فعالیت های مدرسه، حمایت از یادگیری در خانه و تعامل مثبت اولیا با معلمان) به عنوان متغیرهای پیش بین و موفقیت تحصیلی (نمرات درسی)، موفقیت اجتماعی (مهارت های ارتباطی و سازگاری) و موفقیت عاطفی (خودپنداره و انگیزه تحصیلی) به عنوان متغیرهای ملاک در نظر گرفته شدند. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر و دختر پایه چهارم و پنجم ابتدایی در شهر کرمانشاه در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ و والدین و معلمان آنان بودند که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ابتدا دو منطقه آموزشی و سپس از هر منطقه، سه مدرسه (دخترانه و پسرانه) و از هر مدرسه، دو کلاس (پایه چهارم و پنجم) انتخاب شدند و در مجموع، ۳۸۰ دانش آموز به همراه والدین و معلمان آنان به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه همکاری خانواده-مدرسه (محقق ساخته با ۲۸ گویه و چهار مولفه)، پرسشنامه موفقیت اجتماعی (با ۲۰ گویه)، پرسشنامه خودپنداره تحصیلی (با ۱۸ گویه) و پرسشنامه انگیزه تحصیلی (با ۲۵ گویه) بودند که روایی محتوایی آن ها توسط ۱۲ متخصص علوم تربیتی و روان شناسی تایید و پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰٫۹۱، ۰٫۸۸، ۰٫۸۷ و ۰٫۸۹ محاسبه گردید و همچنین، نمرات درسی دانش آموزان (معدل نیمسال اول و دوم) به عنوان شاخص موفقیت تحصیلی از کارنامه های رسمی مدرسه استخراج شد. داده های گردآوری شده با استفاده از روش های آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار، فراوانی و درصد) و آمار استنباطی شامل آزمون ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه به روش گام به گام و تحلیل مسیر با استفاده از نرم افزارهای SPSS (نسخه ۲۶) و AMOS (نسخه ۲۴) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بین همکاری خانواده و مدرسه با موفقیت تحصیلی،موفقیت اجتماعی و موفقیت عاطفی، در سطح ۰٫۰۱>P همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد و از میان چهار مولفه همکاری، مولفه «حمایت از یادگیری در خانه» با ضریب بتای ۳۲/۰، بیشترین تاثیر را بر موفقیت تحصیلی دارد و در مجموع، مدل تحلیل مسیر نشان داد که همکاری خانواده و مدرسه، ۵۸ درصد از واریانس موفقیت تحصیلی، ۴۵ درصد از واریانس موفقیت اجتماعی و ۵۱ درصد از واریانس موفقیت عاطفی دانش آموزان را تبیین می کند. همچنین، نتایج تحلیل واریانس چندمتغیره نشان داد که بین دانش آموزان با سطوح بالای همکاری خانواده-مدرسه و سطوح پایین آن، از نظر هر سه متغیر موفقیت، تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و دانش آموزانی که والدین آنان مشارکت فعال تری در مدرسه و حمایت بیشتری از یادگیری در خانه داشتند، به طور معناداری عملکرد تحصیلی بهتر، مهارت های اجتماعی قوی تر و خودپنداره و انگیزه بالاتری داشتند. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که همکاری خانواده و مدرسه، نه یک عامل حاشیه ای یا تزئینی، بلکه یک مولفه اساسی و تعیین کننده در موفقیت همه جانبه دانش آموزان دوره ابتدایی است و هرگونه برنامه ریزی برای ارتقای کیفیت آموزشی، بدون توجه به تقویت این همکاری، ناقص و ناکارآمد خواهد بود.

کلیدواژه ها:

همکاری خانواده و مدرسه ، موفقیت تحصیلی ، موفقیت اجتماعی ، موفقیت عاطفی ، دانش آموزان ابتدایی