تاثیر تشویق بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر تشویق بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود که در آن، تشویق (شامل تشویق کلامی، تشویق غیرکلامی و تشویق مادی نمادین) به عنوان متغیر مستقل و پیشرفت تحصیلی در دروس ریاضی و علوم به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شد. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر دوره دوم ابتدایی (پایه های چهارم و پنجم) در شهر اراک در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بودند که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ابتدا دو منطقه آموزشی و سپس از هر منطقه، دو مدرسه و از هر مدرسه، دو کلاس (یکی پایه چهارم و یکی پایه پنجم) و در مجموع ۸ کلاس انتخاب شدند و از هر کلاس، با استفاده از روش تصادفی ساده، ۱۵ دانش آموز (جمعا ۱۲۰ دانش آموز) انتخاب و پس از همگن سازی بر اساس نمرات پیش آزمون، در دو گروه ۶۰ نفری (آزمایش و کنترل) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون محقق ساخته پیشرفت تحصیلی در درس ریاضی (۲۰ سوال) و علوم (۲۰ سوال) بر اساس محتوای کتاب درسی بودند که روایی محتوایی آن ها توسط ۱۰ معلم باتجربه دوره ابتدایی و ۵ متخصص روان شناسی تربیتی تایید شد و پایایی آن ها با استفاده از روش بازآزمایی (ضریب همبستگی ۰٫۸۶) و آلفای کرونباخ (۰٫۸۸) محاسبه گردید. گروه آزمایش به مدت ۸ هفته (هر هفته ۵ روز) تحت برنامه تشویق هدفمند قرار گرفتند که در آن، معلمان با استفاده از تشویق کلامی (کلمات تحسین آمیز، تایید عملکرد و بازخورد مثبت)، تشویق غیرکلامی (حالت های چهره، حرکات بدنی و قرار دادن کارهای خوب در معرض دید دیگران) و تشویق مادی نمادین (برچسب های تشویقی، ستاره های طلایی و جوایز کوچک نمادین) به صورت منظم و بر اساس عملکرد واقعی دانش آموزان، آنان را مورد تحسین قرار می دادند، در حالی که گروه کنترل با روش سنتی و بدون تشویق نظام مند، به آموزش ادامه دادند. داده های گردآوری شده با استفاده از آزمون های تحلیل کوواریانس تک متغیره و چندمتغیره، t مستقل و t زوجی در نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بین میانگین نمرات پیشرفت تحصیلی در گروه آزمایش و کنترل در مرحله پس آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و تشویق هدفمند و منظم توانسته است پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را در هر دو درس ریاضی و علوم به طور معناداری افزایش دهد. همچنین، تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که تاثیر تشویق بر مولفه های مختلف پیشرفت تحصیلی (حفظیات، درک مفاهیم و حل مسئله) در سطح ۰٫۰۰۱>P معنادار است و اندازه اثر برای کل مداخله ۰٫۵۶ محاسبه شد و بیشترین تاثیر بر مولفه «انگیزه و تلاش» (مجذور اتا ۰٫۶۱) و کمترین تاثیر بر مولفه «حفظیات» (مجذور اتا ۰٫۴۲) مشاهده شد. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که تشویق، به ویژه زمانی که به صورت هدفمند، منظم و مبتنی بر عملکرد واقعی دانش آموزان انجام شود، یک راهکار ساده، کم هزینه و بسیار موثر در افزایش انگیزه، اعتمادبه نفس و در نهایت، پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی است و استفاده از آن در نظام آموزشی کشور، با تقویت رویکرد مثبت نگر به یادگیری، می تواند به عنوان یک مداخله موثر در کاهش افت تحصیلی و افزایش بهزیستی روان شناختی دانش آموزان به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

تشویق ، پیشرفت تحصیلی ، دانش آموزان ابتدایی ، انگیزه تحصیلی ، یادگیری