بازخوانی نسبت ابن تیمیه با تصوف: از اتهام دشمنی تا اثبات ارادت (با تکیه بر مجموعه فتاوای او، شواهد تاریخی و آرای محققان معاصر)

احمد بن عبدالحلیم ابن تیمیه، از تاثیرگذارترین فقیهان و متکلمان جهان اسلام به شمار میرود که اندیشه های او تاثیری ژرف بر جریانهای فکری پس از خود، بر جای نهاده است. با وجود این، تصویر رایج از ابن تیمیه در گفتمان عمومی و بسیاری از پژوهشها، او را به عنوان دشمن سرسخت تصوف و متصوفه معرفی میکند که محصول تعامل سه عامل تحریف منابع، مداخلات استعماری-استشراقی (مانند خوانش ماسینیون) و گزینش گری جریان وهابی است. پژوهش حاضر، با هدف بازخوانی انتقادی این تصویر و کشف رویکرد واقعی ابن تیمیه نسبت به تصوف، به روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع دست اول، به ویژه مجموعه فتاوای او و آثار شاگردان برجسته اش صورت گرفته است. یافته ها نشان میدهد که ابن تیمیه نه تنها با تصوف به طورکلی مخالف نبود، بلکه خود از مریدان طریقت قادریه و ارادتمندان شیخ عبدالقادر گیلانی بود و خرقه صوفیانه را از او دریافت کرده بود. او میان سه گونه تصوف (حقایق، ارزاق، رسم) تفکیک قائل شد و صوفیان معتدل و پایبند به کتاب و سنت را از صدیقان برشمرد و تنها با انحرافات فلسفی و بدعتهایی که به نام تصوف رواج یافته بود، همچون وحدت وجودی ابن عربی، به مخالفت برخاست. شاگردان او (ابن قیم، ابن کثیر، ذهبی) نیز همین نگاه تفکیک گرایانه را ادامه دادند و هر یک به طریقت های صوفیانه گرایش داشتند. این پژوهش ضمن تصحیح یک باور تاریخی رایج، بر ضرورت بازخوانی منصفانه آثار ابن تیمیه و پرهیز از داوریهای جانبدارانه و تحت تاثیر سیاسی، تاکید میکند.

کلیدواژه ها:

ابن تیمیه ، تصوف ، طریقت قادریه ، سلوک معتدل ، نقد تاریخی ، استشراق ، عرفان و شریعت.