نقش ابزارهای هوش مصنوعی در تقویت تفکر واگرا و نوآوری آموزشی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش ابزارهای هوش مصنوعی در تقویت تفکر واگرا و نوآوری آموزشی انجام شده است. تفکر واگرا به عنوان یکی از مولفه های اساسی خلاقیت، نقشی محوری در فرایند حل مسئله و تولید ایده های نوآورانه ایفا می کند. با ظهور ابزارهای هوش مصنوعی مولد مانند ChatGPT و سایر مدل های زبانی بزرگ، فرصت های جدیدی برای حمایت از فرایندهای شناختی یادگیرندگان پدید آمده است. بااین حال، ماهیت این تاثیر و شرایط بهینه سازی آن همچنان نیازمند بررسی نظام مند است.این پژوهش از روش مرور نظام مند برای تحلیل یافته های مطالعات تجربی و نظری در بازه زمانی ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ استفاده کرده است. جستجوی نظام مند در پایگاه های معتبر علمی شامل Web of Science، Scopus و ERIC با کلیدواژه های مرتبط با هوش مصنوعی، تفکر واگرا و خلاقیت آموزشی انجام شد. از میان ۱۱۱ مقاله اولیه، ۲۰ مقاله بر اساس معیارهای ورود شامل طراحی تجربی، تمرکز بر تفکر واگرا و کاربرد آموزشی هوش مصنوعی، برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. تحلیل داده ها با رویکرد ترکیبی و با استفاده از کدگذاری موضوعی انجام گرفت.نتایج این پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی به تنهایی نمی تواند جانشین فرایندهای شناختی یادگیرنده شود، بلکه به عنوان ابزاری توانمند در چارچوب تعامل انسان-ماشین، ظرفیت بالایی برای گسترش افق های فکری و ارتقای نوآوری آموزشی دارد. طراحی محیط های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی نیازمند رویکردی متوازن است که ضمن بهره گیری از قابلیت های این ابزارها، عاملیت شناختی و استقلال یادگیرنده را حفظ کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تفکر واگرا ، نوآوری آموزشی ، خلاقیت ، یادگیری پرسش محور ، تعامل انسان-ماشین