به سوی شهروندی مسئول: بازکاوی کارکرد برنامه درسی مطالعات اجتماعی در پرورش رفتارهای مسئولانه دانش آموزان دوره ابتدایی

هدف پژوهش حاضر، تبیین و تحلیل جایگاه و کارکرد برنامه درسی مطالعات اجتماعی در نهادینه سازی مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان دوره ابتدایی است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از روش مطالعه مروری به واکاوی اسناد آموزشی و مبانی نظری موجود پرداخته است. یافته های حاصل از تحلیل محتوا نشان می دهد که آموزش مطالعات اجتماعی نباید محدود به انتقال دانش های نظری و حافظه محور باشد؛ بلکه نیازمند گذار به شیوه های تدریس فعال و تجربه محور است که در آن دانش آموز به عنوان یک کنشگر اجتماعی مشارکت فعال دارد. نتایج حاکی از آن است که مولفه هایی نظیر آشنایی با حقوق و تکالیف، قانون پذیری، همدلی و هویت ملی، زمانی در وجود کودک درونی می شوند که در محیطی دموکراتیک و با نقش آفرینی معلم به عنوان تسهیل گر تجربه گردند. همچنین، این پژوهش بر اهمیت «برنامه درسی پنهان» و هم سویی فرهنگ مدرسه با محتوای آموزشی تاکید می ورزد؛ چرا که تضاد میان محتوای کتاب و رفتار سازمانی مدرسه، مانعی جدی در فرایند تربیت شهروندی است. در نهایت، پژوهش نتیجه می گیرد که مسئولیت پذیری اجتماعی نه یک مفهوم ذهنی، بلکه محصولی است که در بستر تعاملات واقعی و پیوند میان کلاس درس، خانه و جامعه شکل می گیرد. پیشنهاد می شود نظام آموزشی با بازنگری در روش های تدریس و بهره گیری از بازی وارسازی و پروژه های جمعی، زمینه را برای تبدیل کلاس مطالعات اجتماعی به یک «آزمایشگاه دموکراسی» فراهم آورد تا زمینه انتقال دانش به رفتار پایدار فراهم شود.

کلیدواژه ها:

مطالعات اجتماعی ، برنامه درسی ، تربیت شهروندی ، یادگیری فعال ، برنامه درسی پنهان.