مقایسه روش اکتشافی هدایت شده و روش آزاد اکتشافی در پرورش خلاقیت علمی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی دو روش تدریس اکتشافی هدایت شده و آزاد اکتشافی در پرورش خلاقیت علمی دانش آموزان انجام شده است. روش اکتشافی هدایت شده رویکردی است که در آن معلم با ارائه چارچوب، سوال های راهنما و داربست های آموزشی، دانش آموزان را در مسیر کشف مفاهیم هدایت می کند، در حالی که در روش آزاد اکتشافی، دانش آموزان بدون ساختار از پیش تعیین شده و با حداقل مداخله معلم به اکتشاف می پردازند. این پژوهش از نوع مروری–تحلیلی بوده و با بررسی نظام مند یافته های پژوهش های داخلی و بین المللی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که هر دو روش در پرورش خلاقیت علمی موثرند، اما سازوکارهای تاثیرگذاری آن ها متفاوت است. روش اکتشافی هدایت شده با ارائه تعادل میان آزادی عمل و هدایت هدفمند، ضمن کاهش سردرگمی شناختی، بستری برای رشد مولفه های خلاقیت همچون سیالی، انعطاف پذیری، ابتکار و بسط فراهم می آورد. در مقابل، روش آزاد اکتشافی اگرچه فضای بیشتری برای تفکر واگرا و ایده پردازی اصیل ایجاد می کند، اما به دلیل نبود ساختار کافی، ممکن است به سردرگمی، اتلاف زمان و یادگیری سطحی منجر شود. شواهد تجربی نشان می دهد که روش اکتشافی هدایت شده در مقایسه با روش آزاد اکتشافی، تاثیر بیشتری بر ابعاد گوناگون خلاقیت علمی دانش آموزان دارد. با این حال، تلفیق هوشمندانه هر دو رویکرد در قالب یک چرخه آموزشی می تواند ضمن بهره مندی از مزایای هر روش، از محدودیت های آن ها بکاهد. مقاله با ارائه چارچوبی تلفیقی، کاربردهای عملی برای معلمان و پژوهشگران حوزه آموزش علوم ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

روش اکتشافی هدایت شده ، روش آزاد اکتشافی ، خلاقیت علمی ، یادگیری اکتشافی ، آموزش علوم