تحلیل اقتصادسنجی نقش سرمایه فرهنگی و اجتماعی در تحرک اقتصادی بین نسلی با تاکید بر سازوکارهای نابرابری فرصت در مناطق کمترتوسعه یافته ایران

چکیدهتحرک اقتصادی بین نسلی یکی از مهم ترین شاخص های عدالت اجتماعی و برابری فرصت در جوامع محسوب می شود و بررسی عوامل موثر بر آن، به ویژه در مناطق کمترتوسعه یافته، از اهمیت ویژه ای در سیاست گذاری آموزشی و اقتصادی برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل اقتصادسنجی نقش سرمایه فرهنگی و اجتماعی در تحرک اقتصادی بین نسلی با تاکید بر سازوکارهای نابرابری فرصت در مناطق کمترتوسعه یافته ایران انجام شده است. چارچوب نظری پژوهش بر مبنای نظریات سرمایه فرهنگی بوردیو، سرمایه اجتماعی کلمن و رویکرد نابرابری فرصت شکل گرفته است. روش پژوهش از نوع کاربردی و مبتنی بر تحلیل کمی داده های اقتصادی و اجتماعی خانوارهای ایرانی است. داده های مورد استفاده از پیمایش های ملی هزینه و درآمد خانوار و شاخص های توسعه منطقه ای استخراج شده و برای تحلیل روابط میان متغیرها از الگوهای اقتصادسنجی تحرک بین نسلی، رگرسیون چندمتغیره و تحلیل نابرابری فرصت استفاده شده است.یافته های پژوهش نشان داد که تحرک اقتصادی بین نسلی در مناطق کمترتوسعه یافته ایران در سطح پایینی قرار دارد و وضعیت اقتصادی والدین همچنان تاثیر معناداری بر موقعیت اقتصادی فرزندان دارد. نتایج همچنین بیانگر آن است که سرمایه فرهنگی، به ویژه سطح تحصیلات والدین، کیفیت محیط یادگیری خانوادگی و دسترسی به منابع فرهنگی، نقش مثبت و معناداری در بهبود وضعیت اقتصادی نسل بعد ایفا می کند. علاوه بر این، سرمایه اجتماعی از طریق شبکه های ارتباطی، اعتماد اجتماعی و مشارکت محلی، فرصت دسترسی به منابع اقتصادی و آموزشی را افزایش داده و احتمال تحرک اقتصادی را تقویت می کند. یافته ها همچنین نشان داد که اثر متقابل سرمایه فرهنگی و اجتماعی در مناطق محروم و مرزی از شدت بیشتری برخوردار بوده و بخش مهمی از نابرابری فرصت ناشی از تفاوت در دسترسی خانوارها به این سرمایه هاست. تحلیل های منطقه ای نیز حاکی از آن بود که ضعف زیرساخت های آموزشی و فرهنگی در مناطق کمترتوسعه یافته موجب بازتولید فقر و انتقال نابرابری میان نسل ها شده است.بر اساس نتایج پژوهش، می توان نتیجه گرفت که نابرابری فرصت در ایران صرفا محصول تفاوت های درآمدی نیست، بلکه به توزیع نابرابر سرمایه های فرهنگی و اجتماعی وابسته است. از این رو، کاهش نابرابری و ارتقای تحرک اقتصادی بین نسلی مستلزم اتخاذ سیاست های جامع در حوزه آموزش، توسعه فرهنگی، تقویت سرمایه اجتماعی و کاهش شکاف های منطقه ای است. سرمایه گذاری در کیفیت آموزش، توانمندسازی خانواده ها، توسعه زیرساخت های فرهنگی و تقویت مشارکت اجتماعی در مناطق محروم می تواند زمینه تحقق عدالت آموزشی و افزایش فرصت های برابر را فراهم سازد.واژگان کلیدی: سرمایه فرهنگی، سرمایه اجتماعی، تحرک اقتصادی بین نسلی، نابرابری فرصت، مناطق کمترتوسعه یافته ایران