ارزیابی و بهبود کیفیت در حوزه معاونت آموزشی متوسطه دوم

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی جامع ارزیابی و بهبود کیفیت در حوزه معاونت آموزشی دوره متوسطه دوم انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) است. در بخش کیفی، با استفاده از روش نظریه داده بنیاد و نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۴ نفر از متخصصان آموزشی، مدیران و معاونان مدارس متوسطه دوم انجام شد و داده ها با استفاده از کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل گردید. در بخش کمی، پرسشنامه محقق ساخته بر اساس مولفه های استخراج شده از بخش کیفی، در میان نمونه ای به حجم ۴۴۷ نفر از معلمان، مدیران و معاونان آموزشی به روش تصادقی ساده توزیع شد و داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزار‎ Smart-PLS ‎تحلیل شد‎.‎یافته های بخش کیفی منجر به شناسایی ۲۴۸ کد باز، ۳۷ کد محوری و ۵ کد انتخابی گردید که الگوی نهایی پژوهش را در قالب پنج مولفه اصلی شکل دادند: عوامل علی (شامل ۷ مقوله: امکانات و تجهیزات آموزشی، اهداف دوره متوسطه، برنامه درسی، روش تدریس، شایستگی های معلمان، محتوای آموزشی و نیازها و انتظارات ذی نفعان)؛ عوامل زمینه ای (شامل ۷ مقوله: فرهنگ سازمانی مدرسه، ساختار سازمانی، جو آموزشی، منابع انسانی، فضای فیزیکی، موقعیت جغرافیایی و زمینه های فرهنگی-اجتماعی)؛ عوامل مداخله گر (شامل ۱۲ مقوله: مشکلات مالی، سیاست های آموزشی، نظام ارزشیابی، فشارهای بیرونی از جمله کنکور، قوانین و مقررات، نگرش والدین، انگیزه دانش آموزان، حمایت مدیران، همکاری همکاران، فناوری آموزشی، برنامه های فوق برنامه و مشارکت جامعه محلی)؛ راهبردها (شامل ۶ مقوله: توانمندسازی معلمان، بازنگری در برنامه درسی، بهبود امکانات و تجهیزات، توسعه نظام ارزشیابی، مشارکت ذی نفعان و استفاده از فناوری آموزشی) و پیامدها (شامل ۶ مقوله: بهره وری آموزشی، رضایت تحصیلی، پیشرفت تحصیلی، توسعه حرفه ای معلمان، کاهش نرخ ترک تحصیل و ارتقای کیفیت زندگی دانش آموزان‎).‎یافته های بخش کمی نشان داد که تمامی مولفه های شناسایی شده از روایی همگرا، روایی واگرا و پایایی مطلوبی برخوردارند (بارهای عاملی بالاتر از ۰.۷، AVE ‎بالاتر از ۰.۵، آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی بالاتر از ۰.۸). نتایج آزمون تی تک نمونه ای نیز حاکی از آن بود که تمامی معیارها و شاخص ها در سطح مطلوبی ارزیابی شده اند و تفاوت معناداری بین دیدگاه گروه های مختلف (مدیران، معلمان و متخصصان) وجود ندارد‎.‎بحث و بررسی یافته ها نشان می دهد که ارزیابی کیفیت در حوزه معاونت آموزشی متوسطه دوم، پدیده ای چندبعدی و متاثر از شبکه ای از عوامل در هم تنیده است که در تعامل پویا با یکدیگر قرار دارند. تاکید بر نقش ۱۲ عامل مداخله گر، بیانگر پیچیدگی فضای آموزشی و تاثیرپذیری کیفیت از عواملی فراتر از مولفه های صرفا آموزشی است. همچنین، شناسایی ۶ راهبرد کلیدی نشان می دهد که بهبود کیفیت نیازمند رویکردی جامع، نظام مند و مشارکتی است و صرفا با تمرکز بر یک عامل محقق نمی شود. الگوی ارائه شده در این پژوهش با مدل های پیشین اعتباربخشی مدارس متوسطه همخوانی دارد، اما با رویکردی جامع تر و با تاکید ویژه بر نقش راهبردی معاونت آموزشی، ابعاد گسترده تری را پوشش می دهد‎.‎در نهایت، نتیجه گیری پژوهش بر این نکته تاکید دارد که ارتقای کیفیت در حوزه معاونت آموزشی متوسطه دوم، مستلزم اتخاذ رویکردی نظام مند، مشارکتی و مستمر است که در آن توانمندسازی معلمان، بازنگری در برنامه درسی، بهبود امکانات و تجهیزات، کاهش فشارهای بیرونی (به ویژه کنکور)، مشارکت فعال ذی نفعان، توسعه نظام ارزشیابی جامع، توجه به عدالت آموزشی و بهره گیری از فناوری های نوین به عنوان راهبردهای اساسی مدنظر قرار گیرند. الگوی ارائه شده می تواند به عنوان چارچوبی عملیاتی برای سیاست گذاران، مدیران و معاونان آموزشی در جهت ارزیابی مستمر و بهبود کیفیت مدارس متوسطه دوم مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می شود این الگو در سطح وسیع تری به صورت آزمایشی پیاده سازی شده و تاثیر آن بر شاخص های عملکردی مختلف در بافت های گوناگون (شهری، روستایی، دخترانه، پسرانه و ...) مورد بررسی قرار گیرد‎.‎

کلیدواژه ها:

ارزیابی کیفیت ، تضمین کیفیت ، معاونت آموزشی ، متوسطه دوم ، بهبود کیفیت ، ارزشیابی درونی ، الگوی ارزیابی