وقتی ترجمه تاریخ می سازد: خطای توصیف محمدباقر مجلسی در روایت براون - یاسمی

این پژوهش، ترجمه واژه «persecutor» به «قاتل» در توصیف علامه محمدباقر مجلسی (در ترجمه رشید یاسمی از تاریخ ادبیات ادوارد براون) را به مثابه نمونه ای کلاسیک از نقش تعیین کننده «قدرت بافت» در شکل دهی به دانش تاریخی بررسی می کند. با روشی تطبیقی - انتقادی نشان داده می شود که این تحریف برآمده از تقاطع سه بافت نیرومند است: ۱. بافت متنی: گزینش منابع دست دوم افراطی توسط براون (مانند تنکابنی) و تاثیر روایت های تند (مانند نامه قزوینی) بر ذهنیت براون؛ ۲. بافت ایدئولوژیک: همسویی این روایت با گفتمان های ناسیونالیستی باستان گرا و سکولار عصر مشروطه و پهلوی اول که ذهن مترجم (یاسمی) را شکل می داد؛ ۳. بافت دریافت: نهادینه شدن این روایت نادرست تا حدی که ترجمه صحیح تر متاخر (بهرام مقدادی با معادل «آزارگر») نتوانست بر آن غلبه کند. این پژوهش استدلال می کند که این مورد، فراتر از یک تصحیح لغوی، هشدار جدی درباره نقش ترجمه در ساختن یا تحریف حافظه تاریخی است. قدرت بافت ها می تواند بر دقت متن غلبه کند و خطا را به داستانی مسلط تبدیل نماید. بنابراین تصحیح چنین تحریف هایی، مستلزم نقد هم زمان متن، ترجمه و همه لایه های سیاقی و گفتمانی شکل دهنده به آن است. احیای معادل دقیق «آزارگر»، تنها با آگاهی از این مکانیسم های قدرت نمادین می تواند به بازگشایی فضایی برای خوانش های متوازن تر از تاریخ بینجامد.

کلیدواژه ها:

علامه محمدباقر مجلسی ، ادوارد براون ، غلامرضا رشیدیاسمی ، نقد ترجمه ، قدرت بافت (سیاق) ، گفتمان ، تاریخ نگاری ، صفویه