مدیریت زمان تحصیلی در عصر هوش مصنوعی؛ تحولی بنیادین در عادات مطالعه

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر بهره گیری از ابزارهای هوش مصنوعی بر بهبود مدیریت زمان تحصیلی و تحول در عادات مطالعه دانش آموزان دوره متوسطه دوم انجام شد و تلاش داشت تا مدلی عملیاتی برای استفاده بهینه از فناوری های نوین در برنامه ریزی تحصیلی ارائه دهد. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه یازدهم شهر مشهد در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۷۰ نفر (۳۵ نفر گروه آزمایش و ۳۵ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۶۰ دقیقه ای تحت آموزش مدیریت زمان تحصیلی مبتنی بر هوش مصنوعی (شامل استفاده از دستیارهای برنامه ریز هوشمند، اپلیکیشن های تحلیل زمان، سیستم های یادآوری تطبیقی، پلتفرم های تمرین توزیع شده و ابزارهای تحلیل عادات مطالعه) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل، آموزش مدیریت زمان به روش سنتی (برنامه ریزی دستی و بدون استفاده از فناوری) را دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه مدیریت زمان تحصیلی (با ۲۴ گویه و چهار مولفه برنامه ریزی، اولویت بندی، کنترل زمان و هدف گذاری)، پرسشنامه عادات مطالعه (با ۲۰ گویه و سه مولفه نظم مطالعه، تمرکز و مرور منظم) و آزمون عملکرد تحصیلی در سه درس ریاضی، فیزیک و زبان انگلیسی بود که روایی و پایایی آن ها تایید شد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و یک متغیره و تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که آموزش مدیریت زمان مبتنی بر هوش مصنوعی به طور معناداری باعث افزایش مهارت های مدیریت زمان (۰۵/۰>P و ۴۵/۶۲=F) و بهبود عادات مطالعه (۰۵/۰>P و ۷۸/۵۴=F) در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است. همچنین، عملکرد تحصیلی دانش آموزان گروه آزمایش در هر سه درس به طور معناداری افزایش یافت و بیشترین افزایش مربوط به درس فیزیک (مجذور اتا ۴۲۸/۰) و کمترین افزایش مربوط به درس زبان انگلیسی (مجذور اتا ۳۱۲/۰) بود. نتایج تحلیل پیگیری نشان داد که تاثیرات مداخله بر مولفه های برنامه ریزی و هدف گذاری در دوره پیگیری دو ماهه با ثبات بیشتری نسبت به مولفه های اولویت بندی و کنترل زمان باقی مانده است. بر اساس یافته ها، هوش مصنوعی با ارائه بازخوردهای آنی، شخصی سازی برنامه های مطالعه، شناسایی الگوهای اتلاف وقت و پیشنهاد راهبردهای بهینه، می تواند تحولی بنیادین در عادات مطالعه دانش آموزان ایجاد کند و آن ها را از برنامه ریزی خطی و یکنواخت به سمت مدیریت پویا، تطبیقی و هوشمند زمان سوق دهد. با وجود محدودیت هایی مانند دسترسی نابرابر به ابزارهای هوشمند و وابستگی به اینترنت، پیشنهاد می شود که نظام آموزشی کشور با تدوین برنامه های درسی مبتنی بر هوش مصنوعی، توانمندسازی معلمان و فراهم کردن زیرساخت های فنی، زمینه های لازم برای بهره مندی تمامی دانش آموزان از این فرصت های تحول آفرین را فراهم آورد و پژوهش های آتی نیز با رویکردهای طولی، کیفی و بین فرهنگی به بررسی عمیق تر ابعاد مختلف این تحول بپردازند.

کلیدواژه ها:

مدیریت زمان تحصیلی ، هوش مصنوعی ، عادات مطالعه ، برنامه ریزی هوشمند ، عملکرد تحصیلی