واکاوی راهبردهای مداخله ای و حمایتی برای کاهش رفتار ناخن جویدن در دانش آموزان ابتدایی با رویکرد کیفی

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین راهبردهای حمایتی و مداخله ای موثر در کاهش رفتار ناخن جویدن در دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شده است. ناخن جویدن از جمله رفتارهای تنشی شایع در میان کودکان است که ریشه در تعامل پیچیده میان عوامل فردی، هیجانی و محیطی (خانواده و مدرسه) دارد. روش پژوهش در این مطالعه به صورت ترکیبی (آمیخته) است؛ در بخش کتابخانه ای، منابع علمی شامل کتاب ها و مقالات پژوهشی مرتبط با رفتارهای تنشی، مدیریت هیجان و نقش بوم شناختی محیط های تربیتی مورد تحلیل توصیفی-تحلیلی قرار گرفت. در بخش میدانی نیز، از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۰ نفر از دانش آموزان مقطع ابتدایی، ابعاد تجربی این رفتار و نقش محرک های محیطی و عاطفی در بروز آن واکاوی شد. یافته های حاصل از تلفیق داده های اسنادی و مصاحبه ها نشان می دهد که ناخن جویدن در دانش آموزان نه یک رفتار تک علتی، بلکه واکنشی به اضطراب های نهفته، الگوبرداری از محیط پیرامون و تلاش برای کسب آرامش است. نتایج حاکی از آن است که رویکردهای تنبیهی و سرزنش آمیز نه تنها اثربخشی ندارند، بلکه موجب تشدید اضطراب در کودک می شوند. در مقابل، راهبردهایی نظیر ایجاد امنیت عاطفی، آموزش مهارت های مدیریت هیجان، تقویت رفتارهای جایگزین و هم افزایی میان والدین، معلمان و مشاوران مدرسه، موثرترین شیوه های مداخله ای برای کاهش تدریجی این رفتار شناسایی شدند. این پژوهش بر اهمیت رویکردهای حمایتی-تربیتی در بهبود سلامت روانی و اجتماعی دانش آموزان تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

ناخن جویدن ، دانش آموزان ابتدایی ، راهبردهای حمایتی ، مداخله تربیتی ، پژوهش کیفی-اسنادی.