اثر بخشی درمان فعالسازی رفتاری بر اجتناب شناختی و نشخوار فکری در بیماران دیابتی

چکیده زمینه و هدف: دیابت به عنوان یک بیماری مزمن متابولیک، علاوه بر پیامدهای جسمانی، تاثیرات عمیقی بر سلامت روانی افراد مبتلا دارد و می تواند منجر به شکل گیری مکانیسم های شناختی ناسازگاری مانند اجتناب شناختی و نشخوار فکری شود. این فرآیندها نه تنها سازگاری روانی بیمار را مختل می کنند، بلکه ممکن است در تضعیف پایبندی به برنامه درمانی دیابت نیز نقش داشته باشند. درمان فعال سازی رفتاری، به عنوان یکی از مداخلات موج سوم روان درمانی، با هدف شکستن چرخه اجتناب و نشخوار و جایگزینی آن با فعالیت های ارزشمند، رویکردی نوین برای بهبود وضعیت روانی این بیماران محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان فعال سازی رفتاری بر کاهش اجتناب شناختی و نشخوار فکری در بیماران دیابتی طراحی شد. روش بررسی: این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل بیماران دیابتی مراجعه کننده به انجمن دیابت ارومیه در سال ۱۴۰۴ بود. از بین افراد واجد شرایط، ۳۰ نفر به صورت هدفمند انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش، پروتکل ۱۰ جلسه ای درمان فعال سازی رفتاری فشرده (BATD-R) را دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل مداخله ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه اجتناب شناختی (CAQ) سکستون و داگاس (۲۰۰۸) و پرسشنامه نشخوار فکری نولن-هوکسما و مارو (۱۹۹۱) بودند. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس تک متغیره و با کمک نرم افزار SPSS ویرایش ۲۷ تحلیل شدند. یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس با کنترل اثر پیش آزمون نشان داد که بین میانگین نمرات پس آزمون دو گروه در متغیرهای اجتناب شناختی (۰.۰۰۱>p، ۹۵/۰=η&sup۲;) و نشخوار فکری (۰.۰۰۱>p، ۹۹/۰=η&sup۲;) تفاوت معنادار آماری وجود دارد. به بیان دیگر، درمان فعال سازی رفتاری منجر به کاهش معنادار نمرات اجتناب شناختی و نشخوار فکری در گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شد. نتیجه گیری: یافته های این پژوهش حاکی از اثربخشی درمان فعال سازی رفتاری در کاهش اجتناب شناختی و نشخوار فکری بیماران دیابتی است. بر این اساس، به کارگیری این مداخله به عنوان بخشی از برنامه های مراقبتی جامع برای بیماران دیابتی، می تواند در بهبود سلامت روانی، افزایش کیفیت زندگی و احتمالا ارتقای پایبندی به درمان پزشکی آنان موثر واقع شود. پیشنهاد می گردد این درمان در کنار مداخلات پزشکی روتین برای بیماران دیابتی مورد توجه قرار گیرد. کلمات کلیدی: فعال سازی رفتاری، اجتناب شناختی، نشخوار فکری، دیابت، روان درمانی.

کلیدواژه ها:

درمان فعالسازی رفتاری ، اجتناب شناختی ، نشخوار فکری ، بیماران دیابتی