بررسی نقش اژدها در اسطوره و ادبیات با تاکید بر سقانفارهای مازندران

دین همواره در فرهنگ سازی نقش مهمی داشته است گاه این تاثیرات دینی به طور مستقیم در معماری بنا دیده می شود و گاه با ترسیم عناصر و نقش مایه هایی که بیانگر اعتقادات دینی است خود را نشان می دهد. سقانفارها از بناهای موجود در استان مازندران است که از آنها برای مراسم های مذهبی به ویژه عزاداری برای حضرت ابوالفضل استفاده می شود. این بناها در بخش ورودی امامزاده ها، قبرستان ها و نزدیک تکیه ها قرار دارند. با توجه به تاریخ ذکر شده در سقانفارها ساخت این بناها در دوره قاجار بسیار رواج داشته است. یکی از هنرهایی که در سقانفارها بسیار به کار رفته است تصاویر نقاشی شده است. این نقاشی ها دربرگیرنده زمینه های ملی و مذهبی است و شامل موضوعات دینی، ادبی، تاریخی و روزمره است. در این پژوهش به بررسی نقش اژدها در نگاره های سقانفارها پرداخته شده است. اهداف پژوهش عبارت است از نشان دادن نگرش هنرمند مسلمان در خلق نقش مایه های اساطیری در بناهای با کارکرد مذهبی مانند سقانفارها و شناخت مفهوم مردمی نقش مایه اژدها. سوالات پژوهش: ۱- هدف هنرمند مسلمان از خلق نقش مایه اژدها در سقانفارها چه بوده است؟ ۲- مفهوم نقش اژدها در ادبیات عرفانی و عامیانه چیست؟ نتایج این مطالعه نشان داد که اعتقادات و باورهای مردم منطقه نقش مهمی در ترسیم نقوش سقانفارها داشته است. اژدها از یک سو نقش محافظ و نگهبان بنا را داشته است و از سوی دیگر نمایش اژدها نمادی از نفس اماره است و در نتیجه ترسیم این حیوان و به ویژه صحنه های درگیری انسان با اژدها بیانگر مبارزه انسان با پلیدهای نفس اماره است؛ همچنان که در ادبیات عرفانی نیز اژدها نماد نفس است.

کلیدواژه ها:

مازندران ، سقانفار ، اژدها ، نقاشی ، ادبیات ، اسطوره