بازطراحی ایستگاههای آتش نشانی در بافتهای کهن شهری (فرسوده) با رویکرد پدافندغیرعامل (نمونه موردی: محدوده اطراف حرم امام رضا در شهر مشهد)

امروزه با توجه به رشد شهرنشینی و رشد ریسک پذیری شهر در ارتباط با سوانح و مخاطرات، ضرورت اهتمام به مسئله ایمنی به عنوان یکی از مولفه های مهم شهر خوب بیش از پیش احساس میشود. پرداختن به مقوله ایمنی شهری به عنوان یکی از اساسی ترین پیش فرضهای جامعه جهانی برای توسعه پایدار و انسان محور میباشد. ایستگاه های آتش نشانی به عنوان مکان هایی برای استقرار و انتظار خودروهای آتش نشانی به منظور بکارگیری در زمان حریق و حوادث، از جمله مراکز مهم و حیاتی خدمات رسانی در شهرها هستند که نقش مهمی در تامین ایمنی شهروندان و موضوع پدافندغیرعامل شهرها دارند. 3218.830 مترمربع از بافت فرسوده مشهد در منطقه ثامن قراردارد. جمعیت ساکن در بافت فرسوده منطقه ثامن 77 درصد از کل جمعیت منطقه را شامل میشود که به تعداد مجاوران جمعیت سالانه زائرین اقا امام رضا به تعداد 20/000/000 نفر افزوده می گردد. با توجه به خصوصیات کالبدی، عملکردی و جمعیتی این بخش از شهر مشهد، خصوصا بافت اطراف حرم مطهر، توجه بیش از پیش به ارائه مطلوب خدمات ایمنی و آتش نشانی و تقویت الزامات پدافند غیرعامل در این بافتها در هماهنگی با سایر نظامهای شهری ضروری است، هدف پژوهش بهره گیری از الزامات رویکرد پدافند غیرعامل و تلفیق نظامهای مختلف دخیل در طراحی شهری با اصول برنامه ریزی فضایی جهت بررسی وضعیت کنونی ایستگاههای آتش نشانی واقع در بافت قدیمی منطقه ثامن می باشد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است که علاوه بر مطالعات اسنادی از طریق پرسشنامه نظرات خبرگان در ارتباط با موضوع جمع آوری شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که مکان ایستگاه های آتش نشانی در منطقه ثامن از منظر پدافند غیرعامل در برخی از معیارها مانند پراکندگی و تناسب تعداد ایستگاه ها با فضا و عملکرد منطقه، ایستگاه های آتش نشانی وضعیت قابل قبولی دارند و در برخی از معیارها مانند ایمن سازی سازه های حیاتی مانند معابر و دسترسی ها و قدمت بناها وضعیت قابل قبولی ندارند. همچنین مشخص شد که ایستگاه های آتش نشانی در حوزه طراحی شهری به نظامهای حرکت و دسترسی، ایمنی و خوانایی توجه چندانی نداشته اند و در این حوزه ها دارای کمبودهایی می باشند. در پایان بر اساس نظات خبرگان، محورها و مکانهای مشخص برای احداث ایستگاه های جدید آتش نشانی منطبق با اصول طراحی و معماری اسلامی بر گرفته از بافت سیما و منظر محدوده پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

ایستگاه آتش نشانی ، بافت فرسوده ، پدافندغیرعامل ، طراحی شهری