بررسی کتب درسی مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی از منظر میزان توجه به مولفه های هویت ملی و فرهنگی ایران

هویت ملی و فرهنگی از مهم ترین مولفه های تربیتی و اجتماعی هر جامعه به شمار می آیند و نقش اساسی در شکل گیری شخصیت، احساس تعلق اجتماعی و حفظ انسجام فرهنگی نسل های آینده دارند. نظام آموزشی به ویژه در دوره ابتدایی، از طریق برنامه های درسی و محتوای آموزشی، نقش مهمی در انتقال ارزش ها، باورها، نمادها و میراث فرهنگی به دانش آموزان ایفا می کند. در این میان، کتاب های مطالعات اجتماعی به دلیل ارتباط مستقیم با مفاهیم تاریخ، فرهنگ، جغرافیا، شهروندی و ارزش های اجتماعی، یکی از مهم ترین ابزارهای تقویت هویت ملی و فرهنگی محسوب می شوند. پژوهش حاضر با هدف بررسی کتب درسی مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی از منظر میزان توجه به مولفه های هویت ملی و فرهنگی ایران انجام شد. این پژوهش از نظر روش، کیفی، توصیفی و مبتنی بر تحلیل محتوا بوده و داده های مورد نیاز به شیوه کتابخانه ای گردآوری شد. منابع علمی و پژوهشی مرتبط از پایگاه های معتبر از جمله سیویلیکا، SID، نورمگز، مگ ایران، گوگل اسکولار و سایر منابع دانشگاهی مورد بررسی قرار گرفت و محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی پایه های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی بر اساس مولفه هایی همچون تاریخ و تمدن ایران، نمادهای ملی، زبان فارسی، ارزش های فرهنگی، مسئولیت پذیری اجتماعی، هویت دینی، تنوع فرهنگی و قومی و احساس تعلق به میهن تحلیل شد. یافته های پژوهش نشان داد که بیشترین توجه کتاب ها به مولفه های تاریخ و تمدن ایران، مسئولیت پذیری اجتماعی، ارزش های فرهنگی و نمادهای ملی اختصاص یافته است، در حالی که مولفه هایی مانند تنوع فرهنگی و قومی ایران، زبان فارسی و برخی ابعاد هویت فرهنگی بومی کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. در مجموع، نتایج بیانگر آن است که کتاب های مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی ظرفیت مناسبی برای تقویت هویت ملی و فرهنگی دارند، اما برای ایجاد توازن میان تمامی مولفه های هویتی و دستیابی به تربیت هویت محور جامع، نیازمند بازنگری و غنی سازی بیشتر محتوای آموزشی هستند‎.‎

کلیدواژه ها:

هویت ملی ، هویت فرهنگی ، مطالعات اجتماعی ، دوره دوم ابتدایی