تحلیل محتوای کتب مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی از منظر استفاده از مولفه های مربوط به پرورش خلاقیت دانش آموزان

اساسی در رشد توانایی های شناختی، اجتماعی و حل مسئله دانش آموزان ایفا می کند. از آنجا که کتاب های درسی مهم ترین ابزار تحقق اهداف برنامه درسی محسوب می شوند، بررسی میزان توجه آن ها به مولفه های پرورش خلاقیت از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتب مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی از منظر استفاده از مولفه های مربوط به پرورش خلاقیت دانش آموزان انجام شد. این پژوهش از نظر روش، کیفی، توصیفی و مبتنی بر تحلیل محتوا بوده و داده های مورد نیاز به شیوه کتابخانه ای گردآوری شد. در این راستا، منابع علمی، مقالات پژوهشی، کتاب ها، پایان نامه ها و اسناد معتبر آموزشی از پایگاه های علمی و اطلاعاتی نظیر سیویلیکا، SID، نورمگز، مگ ایران و سایر منابع دانشگاهی مورد بررسی قرار گرفتند. سپس محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی پایه های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی بر اساس مولفه های خلاقیت شامل پرسشگری، حل مسئله، تفکر انتقادی، تفکر واگرا، انعطاف پذیری، ابتکار و نوآوری تحلیل شد. یافته های پژوهش نشان داد که در هر سه کتاب، بیشترین توجه به مولفه های پرسشگری، حل مسئله و تفکر انتقادی معطوف بوده است، در حالی که مولفه هایی مانند تفکر واگرا، انعطاف پذیری و ابتکار و نوآوری از سهم کمتری برخوردار هستند. همچنین نتایج نشان داد که با افزایش پایه تحصیلی، میزان توجه به برخی مولفه های خلاقیت افزایش می یابد، اما توزیع این مولفه ها در محتوای کتاب ها متوازن نیست. در مجموع، کتاب های مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی از ظرفیت مناسبی برای پرورش خلاقیت برخوردارند، اما برای تقویت همه جانبه ابعاد خلاقیت دانش آموزان نیازمند بازنگری و غنی سازی بیشتر محتوای آموزشی هستند‎.‎

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، مطالعات اجتماعی ، خلاقیت دانش آموزان ، دوره دوم ابتدایی