تحلیل نقش برنامه درسی پنهان در شکل گیری نگرش ها و ارزش های دانش آموزان دوره ابتدایی نوشین یگانگی،فاطمه باقری،سهیلا

برنامه درسی پنهان یکی از مولفه های مهم نظام آموزشی است که فراتر از محتوای رسمی کتاب های درسی، از طریق ساختار مدرسه، روابط انسانی، هنجارهای سازمانی و الگوهای رفتاری معلمان بر نگرش ها، باورها و ارزش های دانش آموزان اثر می گذارد. در دوره ابتدایی که مرحله ای حساس در شکل گیری شخصیت و نظام ارزشی کودکان محسوب می شود، تاثیرات برنامه درسی پنهان می تواند نقش تعیین کننده ای در شکل گیری نگرش های اجتماعی، اخلاقی و آموزشی دانش آموزان داشته باشد. ازاین رو، تحلیل ابعاد و کارکردهای این نوع برنامه درسی می تواند به درک بهتر فرایندهای تربیتی در مدارس ابتدایی کمک کند. هدف این پژوهش، تحلیل نقش برنامه درسی پنهان در شکل گیری نگرش ها و ارزش های دانش آموزان دوره ابتدایی و بررسی چگونگی تاثیر مولفه های محیط مدرسه بر فرایندهای تربیتی است.روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه اسناد آموزشی، بررسی پژوهش های مرتبط و تحلیل مفهومی مولفه های برنامه درسی پنهان در محیط مدرسه گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که عواملی مانند شیوه مدیریت کلاس، نوع تعامل معلم و دانش آموز، قوانین و مقررات مدرسه، فرهنگ سازمانی مدرسه، نحوه ارزشیابی، و الگوهای رفتاری معلمان از مهم ترین عناصر برنامه درسی پنهان محسوب می شوند که به طور غیرمستقیم در شکل گیری ارزش هایی همچون مسئولیت پذیری، نظم، همکاری، احترام متقابل و اعتماد به نفس در میان دانش آموزان نقش دارند. همچنین نتایج بیانگر آن است که محیط عاطفی و اجتماعی مدرسه می تواند نگرش دانش آموزان نسبت به یادگیری، مشارکت اجتماعی و پذیرش هنجارهای اخلاقی را تقویت یا تضعیف کند.بر اساس نتایج به دست آمده، توجه آگاهانه معلمان و مدیران مدارس به مولفه های برنامه درسی پنهان می تواند به بهبود کیفیت تربیت اخلاقی و اجتماعی دانش آموزان منجر شود. طراحی محیط های یادگیری حمایتی، تقویت روابط انسانی مثبت در مدرسه و ایجاد فرهنگ مشارکت و احترام از جمله راهکارهایی است که می تواند آثار مثبت برنامه درسی پنهان را افزایش دهد. در مجموع، برنامه درسی پنهان به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از فرایند تعلیم و تربیت، نقشی اساسی در شکل گیری نگرش ها و ارزش های دانش آموزان دوره ابتدایی ایفا می کند و توجه به آن می تواند زمینه ساز تربیت نسلی مسئول، اخلاق مدار و اجتماعی باشد.