ارائه مدل بازآفرینی شهری مبتنی بر تاب آوری، حکمروایی مشارکتی و ارتقای کیفیت زندگی در بافت های ناکارآمد شهری

بافت های ناکارآمد شهری به عنوان یکی از مهم ترین چالش های توسعه شهری معاصر، حاصل انباشت تاریخی مسائل کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و مدیریتی هستند. این بافت ها معمولا با فرسودگی کالبدی، ضعف زیرساخت ها، ناپایداری اقتصادی، آسیب پذیری اجتماعی، کاهش سرمایه اجتماعی، نابرابری فضایی و افت کیفیت زندگی ساکنان مواجه اند. رویکردهای سنتی مداخله در این بافت ها، نظیر نوسازی صرف کالبدی یا تخریب و جایگزینی، به دلیل بی توجهی به ابعاد اجتماعی، نهادی و زیست محیطی، نتوانسته اند به بازسازی پایدار و همه جانبه منجر شوند. در دهه های اخیر، مفهوم بازآفرینی شهری به عنوان رویکردی جامع، یکپارچه و چندبعدی مطرح شده است که هدف آن نه تنها بهبود کالبد شهر، بلکه احیای حیات اجتماعی، اقتصادی، محیطی و نهادی بافت های ناکارآمد است.از سوی دیگر، افزایش مخاطرات طبیعی و انسانی، بحران های اقتصادی، تغییرات اقلیمی، نابرابری های شهری و کاهش اعتماد عمومی، ضرورت پیوند بازآفرینی شهری با مفاهیمی همچون تاب آوری شهری، حکمروایی مشارکتی و کیفیت زندگی را آشکار ساخته است. تاب آوری شهری بر توانایی بافت های شهری برای جذب شوک ها، سازگاری با تغییرات و بازگشت به وضعیت مطلوب تاکید دارد. حکمروایی مشارکتی نیز با تاکید بر مشارکت شهروندان، نهادهای محلی، بخش خصوصی و سازمان های عمومی، زمینه تصمیم گیری دموکراتیک، شفاف و پاسخ گو را فراهم می سازد. همچنین کیفیت زندگی شهری به عنوان هدف نهایی توسعه شهری، بیانگر میزان رضایت ساکنان از شرایط زیستی، اجتماعی، اقتصادی، محیطی و خدماتی محل سکونت است.هدف اصلی این مقاله، ارائه یک مدل مفهومی برای بازآفرینی شهری مبتنی بر تاب آوری، حکمروایی مشارکتی و ارتقای کیفیت زندگی در بافت های ناکارآمد شهری است. روش تحقیق مقاله حاضر از نوع توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مرور ادبیات نظری، تحلیل اسنادی و ترکیب مفهومی رویکردهای نوین بازآفرینی شهری است. نتایج نشان می دهد که تحقق بازآفرینی پایدار در بافت های ناکارآمد نیازمند تلفیق سه مولفه کلیدی است: نخست، ارتقای تاب آوری کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، نهادی و زیست محیطی؛ دوم، استقرار نظام حکمروایی مشارکتی بر پایه شفافیت، اعتماد، عدالت فضایی، پاسخ گویی و مشارکت ذی نفعان؛ و سوم، بهبود کیفیت زندگی از طریق ارتقای خدمات شهری، امنیت، دسترسی، هویت مکانی، سرزندگی و رضایت مندی ساکنان. مدل پیشنهادی مقاله می تواند به عنوان چارچوبی برای سیاست گذاری، برنامه ریزی و مداخله در بافت های ناکارآمد شهری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، تاب آوری شهری ، حکمروایی مشارکتی ، کیفیت زندگی ، بافت ناکارآمد شهری ، توسعه پایدار شهری.