تحلیل رابطه کیفیت های فضایی معماری با سنجش های روانی-اجتماعی شهروندان

رشد شتابان شهرنشینی و گسترش فضاهای ساخته شده، نقش محیط های معماری را در کیفیت زندگی شهروندان بیش از گذشته برجسته کرده است. فضاهای معماری تنها محل استقرار و انجام فعالیت های روزمره نیستند، بلکه از طریق ویژگی هایی مانند نور، رنگ، دید و منظر، کیفیت مبلمان، دسترسی، ایمنی، آلودگی های محیطی و حضور طبیعت می توانند بر احساسات، رفتارها و وضعیت روانی–اجتماعی افراد اثرگذار باشند. از این رو، شناخت رابطه میان کیفیت های فضایی معماری و سلامت روان شهروندان، موضوعی مهم در حوزه مطالعات معماری، شهرسازی و روان شناسی محیطی به شمار می رود. هدف پژوهش حاضر، تحلیل رابطه کیفیت های فضایی معماری با سنجش های روانی–اجتماعی شهروندان است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. داده های تحقیق ابتدا از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی گردآوری شد و سپس بخش میدانی پژوهش با استفاده از روش پیمایشی و ابزار پرسشنامه انجام گرفت. جامعه آماری پژوهش را شهروندان شهر تهران تشکیل دادند و حجم نمونه بر اساس فرمول جامعه نامحدود تعیین شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته کیفیت معماری محیط و پرسشنامه سلامت روان گلدبرگ و هیلر بود. داده های به دست آمده با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون همبستگی پیرسون تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان داد که میان کیفیت فضایی معماری و سلامت روان شهروندان رابطه معناداری وجود دارد. همچنین افزایش کیفیت محیط معماری با کاهش نشانه های جسمانی، اضطراب، اختلال خواب و افسردگی همراه بوده و موجب بهبود کارکرد اجتماعی افراد می شود. یافته ها بیانگر آن است که ارتقای مولفه هایی مانند نور طبیعی، دید و منظر، فضای سبز، ایمنی، کیفیت مبلمان، کاهش آلودگی های محیطی و هماهنگی فضایی می تواند در بهبود سلامت روان و افزایش رضایت شهروندان موثر باشد. بنابراین، توجه به کیفیت های فضایی معماری در طراحی محیط های شهری و ساختمانی، ضرورتی اساسی برای ارتقای سلامت روانی–اجتماعی جامعه است.

کلیدواژه ها:

کیفیت فضایی معماری ، سلامت روان ، روان شناسی محیطی ، شهروندان ، کیفیت محیط.