واکاوی نقش سواد رسانه ای، تفکر انتقادی و سلامت روانی در دانش آموزان عصر دیجیتال

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش سواد رسانه ای و تفکر انتقادی بر سلامت روانی دانش آموزان عصر دیجیتال، با در نظر گرفتن نقش واسطه ای خودتنظیمی شناختی و نقش تعدیل گر حمایت اجتماعی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، توصیفی-همبستگی با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۴۳۰ دانش آموز از ۱۴ مدرسه انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سواد رسانه ای (۳۲ گویه)، پرسشنامه تفکر انتقادی (۲۵ گویه)، پرسشنامه سلامت روانی (۲۸ گویه با دو مولفه سلامت روانشناختی و نشانه های آسیب شناختی)، پرسشنامه خودتنظیمی شناختی (۲۰ گویه) و پرسشنامه حمایت اجتماعی (۲۴ گویه) بودند که روایی و پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰٫۹۱، ۰٫۸۹، ۰٫۹۰، ۰٫۸۷ و ۰٫۸۸ محاسبه گردید. داده ها با استفاده از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که سواد رسانه ای با تفکر انتقادی (۶۸/۰r= و سلامت روانی (۶۴/۰r=، تفکر انتقادی با سلامت روانی (۶۶/۰r=، سواد رسانه ای با خودتنظیمی شناختی (۷۰/۰r= و خودتنظیمی شناختی با سلامت روانی (۶۸/۰=r) همبستگی مثبت و معناداری دارند. همچنین، خودتنظیمی شناختی به عنوان متغیر واسطه ای (۴۲ درصد از واریانس) و حمایت اجتماعی به عنوان متغیر تعدیل گر (۲۸ درصد) در این رابطه نقش معناداری دارند و مدل نهایی از برازش مطلوبی برخوردار بود (CFI=۰.۹۷, RMSEA=۰.۰۳۹). بر اساس یافته ها، سواد رسانه ای و تفکر انتقادی با افزایش خودتنظیمی شناختی، به بهبود سلامت روانی دانش آموزان منجر می شوند و این رابطه در حضور حمایت اجتماعی بالا، به مراتب قوی تر است. نتیجه گیری می شود که در عصر دیجیتال، توانمندسازی دانش آموزان در سواد رسانه ای و تفکر انتقادی، به همراه تقویت خودتنظیمی شناختی و حمایت اجتماعی، می تواند به عنوان یک راهبرد کلیدی در ارتقای سلامت روانی آنان در مواجهه با چالش های فضای مجازی عمل کند.

کلیدواژه ها:

سواد رسانه ای ، تفکر انتقادی ، سلامت روانی ، خودتنظیمی شناختی ، عصر دیجیتال ، دانش آموزان