سنجش میزان تاثیرگذاری تعامل معلم-دانش آموز و محیط آموزشی بر تاب آوری تحصیلی در دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف سنجش میزان تاثیرگذاری تعامل معلم-دانش آموز و محیط آموزشی بر تاب آوری تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه دوم، با در نظر گرفتن نقش واسطه ای خودکارآمدی تحصیلی و نقش تعدیل گر حمایت اجتماعی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، توصیفی-همبستگی با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر و دختر پایه یازدهم رشته علوم تجربی و انسانی در شهر کرج در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بودند که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۴۲۰ دانش آموز از ۱۲ مدرسه انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه تعامل معلم-دانش آموز (۳۲ گویه)، پرسشنامه محیط آموزشی (۲۸ گویه)، پرسشنامه تاب آوری تحصیلی (۳۰ گویه)، پرسشنامه خودکارآمدی تحصیلی (۲۴ گویه) و پرسشنامه حمایت اجتماعی (۲۴ گویه) بودند که روایی و پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰٫۹۱، ۰٫۸۹، ۰٫۹۰، ۰٫۸۷ و ۰٫۸۸ محاسبه گردید. داده ها با استفاده از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارهای SPSS تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که تعامل معلم-دانش آموز با تاب آوری تحصیلی (۶۴/۰r= و محیط آموزشی با تاب آوری تحصیلی (۶۶/۰r= همبستگی مثبت و معناداری دارند و تعامل معلم-دانش آموز (۶۸/۰r= و محیط آموزشی (۶۲/۰r=با خودکارآمدی تحصیلی نیز همبستگی مثبت دارند. همچنین، خودکارآمدی تحصیلی به عنوان متغیر واسطه ای (۳۸ درصد از واریانس) و حمایت اجتماعی به عنوان متغیر تعدیل گر (۲۶ درصد) در این رابطه نقش معناداری دارند و مدل نهایی از برازش مطلوبی برخوردار بود (CFI=۰.۹۶, RMSEA=۰.۰۴۲). بر اساس یافته ها، تعامل مثبت معلم-دانش آموز و محیط آموزشی حمایت گر با تقویت خودکارآمدی تحصیلی، به افزایش تاب آوری تحصیلی منجر می شوند و این رابطه در حضور حمایت اجتماعی بالا، به مراتب قوی تر است. نتیجه گیری می شود که معلمان و مدارس با ایجاد تعاملات مثبت و محیط های آموزشی حمایت گر و با تقویت خودکارآمدی و حمایت اجتماعی، می توانند به عنوان عاملان اصلی پرورش تاب آوری تحصیلی دانش آموزان عمل کنند.

کلیدواژه ها:

تعامل معلم-دانش آموز ، محیط آموزشی ، تاب آوری تحصیلی ، خودکارآمدی تحصیلی ، حمایت اجتماعی