پیامدهای پیاده سازی حسابداری تعهدی بر شفافیت بودجه ای و کنترل فساد در دستگاه های اجرایی

هدف پژوهش حاضر، بررسی پیامدهای پیاده سازی حسابداری تعهدی بر شفافیت بودجه ای و کنترل فساد در دستگاه های اجرایی ایران است. با وجود گذشت نزدیک به یک دهه از استقرار حسابداری تعهدی در بخش عمومی کشور، ارزیابی علمی و نظام مندی از میزان تحقق این اهداف انجام نشده است. روش پژوهش، توصیفی-پیمایشی از نوع همبستگی با رویکرد کمی است. جامعه آماری شامل ۱۴۰ دستگاه اجرایی مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری بوده که با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، ۱۰۳ دستگاه به عنوان نمونه انتخاب شدند. داده ها از دو طریق گردآوری گردید: (۱) داده های اولیه از طریق پرسشنامه استاندارد ۳۸ گویه ای که توسط مدیران مالی و بودجه دستگاه ها تکمیل شد (با پایایی آلفای کرونباخ ۹۴/۰)؛ (۲) داده های ثانویه از طریق گزارش های سالانه دیوان محاسبات کشور و سازمان بازرسی کل کشور در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، مدل سازی معادلات ساختاری و تحلیل مسیر انجام شد. یافته ها نشان داد که بین حسابداری تعهدی و شفافیت بودجه ای رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (۵۳/۰ = r، ۰۰۱/۰ > p) و حسابداری تعهدی با ضریب ۵۸/۰ بر شفافیت بودجه ای تاثیر مستقیم دارد. همچنین، شفافیت بودجه ای با ضریب ۵۳/۰ بر کنترل فساد تاثیر مستقیم داشته و بخش عمده تاثیر حسابداری تعهدی بر کنترل فساد (۳۱/۰ از ۵۰/۰ کل تاثیر) از طریق افزایش شفافیت بودجه ای است. کیفیت نهادهای نظارتی و حاکمیت قانون، نقش تعدیل گر مثبت در این روابط ایفا می کنند. مقایسه دوره قبل و بعد از استقرار حسابداری تعهدی نشان داد که شفافیت بودجه ای ۱۷ درصد و کنترل فساد ۱۶ درصد بهبود یافته است. نتیجه نهایی آنکه حسابداری تعهدی شرط لازم اما نه کافی برای بهبود شفافیت بودجه ای و کنترل فساد است و اثربخشی آن به تقویت همزمان نهادهای نظارتی و حاکمیت قانون وابسته می باشد.