تبیین نقش طراحی شهری فراگیر و اصول معماری انسان محور در مناسب سازی فضاهای عمومی، مسیرهای پیاده و مبلمان شهری برای افراد کم توان در شهر بندرعباس

رشد شهرنشینی، افزایش جمعیت سالمندان و ضرورت توجه به حقوق افراد دارای محدودیت های جسمی و حرکتی، اهمیت طراحی فضاهای شهری مناسب برای همه گروه های اجتماعی را بیش از گذشته آشکار ساخته است. شهرها زمانی می توانند محیطی عادلانه، پویا و انسان محور باشند که تمامی شهروندان، از جمله سالمندان و افراد کم توان، بتوانند بدون وابستگی شدید به دیگران از فضاهای عمومی، مسیرهای پیاده، پارک ها، مراکز خدماتی، حمل ونقل عمومی و سایر امکانات شهری استفاده کنند. در این میان، طراحی شهری فراگیر و معماری انسان محور به عنوان رویکردهایی مهم در ایجاد محیط های قابل دسترس، ایمن، خوانا و مطلوب برای گروه های مختلف جامعه مطرح می شوند. پژوهش حاضر با عنوان «بررسی نقش طراحی شهری فراگیر و معماری انسان محور در ارتقای دسترس پذیری، آسایش محیطی و کیفیت حضور سالمندان و افراد کم توان در فضاهای عمومی شهر بندرعباس» با هدف تحلیل وضعیت کالبدی و فضایی فضاهای عمومی شهر بندرعباس از منظر مناسب سازی برای سالمندان و افراد کم توان انجام می شود. در این پژوهش، مولفه هایی مانند کیفیت پیاده روها، وجود رمپ و مسیرهای بدون مانع، عرض مناسب معابر، کف سازی ایمن، مبلمان شهری، نورپردازی، سایه اندازی، آسایش حرارتی، دسترسی به خدمات عمومی، ایستگاه های حمل ونقل، خوانایی مسیرها و امکان استراحت در فضاهای شهری مورد بررسی قرار می گیرد. شهر بندرعباس به دلیل شرایط اقلیمی گرم و مرطوب، تابش شدید آفتاب، تراکم فعالیت های شهری، رشد جمعیت و اهمیت اقتصادی و بندری، نیازمند توجه ویژه به طراحی فضاهای عمومی مناسب برای گروه های آسیب پذیر است. سالمندان و افراد کم توان در چنین شرایطی با چالش هایی مانند گرمای شدید، نبود سایه کافی، نامناسب بودن پیاده روها، کمبود فضاهای مکث، موانع حرکتی و ضعف در دسترسی به خدمات شهری مواجه می شوند. بنابراین بررسی نقش معماری شهری و طراحی محیطی در بهبود کیفیت حضور این گروه ها می تواند زمینه ساز ارتقای عدالت فضایی، افزایش مشارکت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی شهری باشد. روش پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی تحلیلی است. داده های مورد نیاز می تواند از طریق مطالعات کتابخانه ای، مشاهده میدانی، پرسشنامه از سالمندان و افراد کم توان، مصاحبه با کارشناسان شهری و تحلیل نمونه های منتخب از فضاهای عمومی شهر بندرعباس گردآوری شود. نتایج پژوهش می تواند نشان دهد که رعایت اصول طراحی فراگیر، توجه به معماری انسان محور و مناسب سازی کالبدی فضاهای شهری، نقش موثری در افزایش استقلال حرکتی، امنیت، آسایش و حضورپذیری سالمندان و افراد کم توان دارد. همچنین یافته های این تحقیق می تواند برای شهرداری، معماران، شهرسازان، طراحان شهری و نهادهای مرتبط با مناسب سازی محیط شهری کاربردی و راهگشا باشد.

کلیدواژه ها:

طراحی شهری فراگیر ، معماری انسان محور ، سالمندان ، افراد کم توان ، دسترس پذیری ، فضاهای عمومی ، آسایش محیطی ، بندرعباس