بررسی تطبیقی چالش ها و فرصت های پیاده سازی فناوری اطلاعات در اصناف داخل و خارج بازار تاریخی تبریز

بازار تاریخی تبریز به عنوان یکی از مهم ترین مراکز تجاری ایران و میراث جهانی یونسکو، همواره شاهد تحولات اقتصادی و فناورانه بوده است. با گسترش فناوری اطلاعات، کسب وکارهای صنفی در این بازار با مجموعه ای از چالش ها و فرصت ها مواجه شده اند. هدف این پژوهش مروری نظام مند، شناسایی، دسته بندی و مقایسه تطبیقی چالش ها و فرصت های پیاده سازی فناوری اطلاعات در اصناف مستقر در داخل بافت تاریخی بازار تبریز در مقایسه با اصناف واقع در خارج از این بافت (مناطق مدرن شهری) است. این مطالعه از نوع مروری نظام مند بوده و با جستجو در پایگاه های معتبر داخلی و خارجی مگیران، SID، نورمگز ، Google Scholar انجام شده است. از میان ۱۸۷ مقاله اولیه، پس از غربالگری و ارزیابی کیفیت، ۱۵ مقاله مرتبط به صورت کامل تحلیل شدند و با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد که اصناف داخل بازار عمدتا با سه دسته چالش مواجه هستند: چالش های زیرساختی فیزیکی (ممنوعیت کابل کشی و نصب آنتن در بافت تاریخی)، چالش های قانونی اداری ناشی از قوانین سختگیرانه میراث فرهنگی، و چالش های فرهنگی رفتاری (تعارض هویتی و مقاومت در برابر تغییر). در مقابل، اصناف خارج از بازار بیشتر با چالش های رقابتی (رقابت نابرابر با پلتفرم های بزرگ تجارت الکترونیک مانند دیجی کالا)، چالش های امنیت سایبری (حملات به درگاه های پرداخت و نشت اطلاعات مشتریان) و چالش های نیروی انسانی ماهر روبرو هستند. فرصت های اصلی برای هر دو گروه شامل افزایش فروش و دسترسی به بازار جدید، کاهش هزینه های عملیاتی و بهبود مدیریت و تصمیم گیری است. همچنین اصناف داخل بازار از فرصت منحصربه فرد بهره گیری از برند میراثی در بازاریابی دیجیتال برخوردارند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تفاوت اساسی در ماهیت چالش هاست: اصناف داخل با چالش های برون زا و ساختاری و اصناف خارج با چالش های درون زا و رقابتی مواجه هستند. دیجیتال سازی اصناف یک ضرورت است، اما این تحول باید هوشمندانه و متناسب با بافت تاریخی انجام شود.

کلیدواژه ها:

فناوری اطلاعات ، اصناف ، بازار تاریخی تبریز ، چالش های فن آوری اطلاعات اصناف ، فرصت های فناوری اطلاعات اصناف