«نقد روان شناختی و بازخوانی معنایی جایگاه زن و مرد در آیات ‹الرجال قوامون علی النساء›، ‹وللرجال علیهن درجه› و حدیث ‹النساء نواقص العقول›» براساس نظریه روان شناسی کارل یونگ

پژوهش حاضر با هدف بازخوانی روان شناختی جایگاه زن و مرد در آیات «الرجال قوامون علی النساء»، «وللرجال علیهن درجه» و حدیث «النساء نواقص العقول» بر اساس نظریه روان شناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، کیفی است و با بهره گیری از تحلیل مضمون، تحلیل محتوای کیفی و هرمنوتیک روان شناختی به بررسی داده ها پرداخته است. داده های پژوهش از قرآن کریم، منابع حدیثی، تفاسیر معتبر کلاسیک و معاصر، آثار کارل گوستاو یونگ و مطالعات علمی مرتبط گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مفاهیم قوامیت، درجه و نقصان عقل را نمی توان نشانه برتری ذاتی مرد بر زن دانست، بلکه این مفاهیم در پرتو نظریه یونگ بیانگر مسئولیت، کارکردهای روانی، نقش های اجتماعی و فرآیند تکامل شخصیت هستند. همچنین، تحلیل مفاهیمی چون ناخودآگاه جمعی، کهن الگوها، آنیما، آنیموس و سایه نشان داد که بسیاری از برداشت های مردسالارانه از این متون، بیش از آنکه ریشه در متن داشته باشند، متاثر از شرایط تاریخی، فرهنگی و فرافکنی های ناخودآگاه جمعی هستند. بر این اساس، پژوهش حاضر الگویی تفسیری ارائه می دهد که در آن زن و مرد دو قطب مکمل روان انسان تلقی می شوند و تفاوت های مطرح شده در متون دینی به مسئولیت ها و کارکردهای متفاوت، نه تفاوت در کرامت و ارزش انسانی، ناظر است. این رویکرد می تواند زمینه ساز گسترش مطالعات میان رشته ای میان علوم اسلامی، روان شناسی تحلیلی و مطالعات جنسیت و نیز اصلاح برخی برداشت های سنتی درباره جایگاه زن و مرد در متون دینی باشد.

کلیدواژه ها:

قوامیت ، جایگاه زن و مرد ، روان شناسی تحلیلی یونگ ، آنیما و آنیموس ، ناخودآگاه جمعی