مروری بر شاخص های ارزیابی کیفیت فضاهای عمومی شهری

کیفیت فضاهای عمومی شهری به عنوان یکی از مولفه های کلیدی کیفیت زندگی و سلامت شهری، در ادبیات معاصر چندبعدی و پیچیده تعریف می شود و شامل ابعاد مکانی–فضایی، محیطی–طراحی و اجتماعی–ادراکی–سلامت است. پژوهش حاضر با رویکرد مروری نظام مند و کتابخانه ای، به شناسایی، طبقه بندی و تحلیل شاخص ها و چارچوب های ارزیابی کیفیت فضاهای عمومی شهری و سبز می پردازد. در این راستا، ۱۵ مطالعه منتخب بین المللی شامل ابزارهای جامع، ارزیابی میدانی فضاهای سبز، شاخص های سلامت محور، و مدل های تصمیم گیری چندمعیاره مرور و تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که شاخص های کیفیت فضاهای عمومی باید به طور همزمان سه بعد اصلی را پوشش دهند: بعد مکانی–فضایی شامل دسترس پذیری، اتصال و توزیع عادلانه؛ بعد محیطی–طراحی شامل شاخص های کالبدی، پوشش گیاهی و آبی، امکانات، ایمنی و منظر؛ و بعد اجتماعی–ادراکی–سلامت شامل تجربه، رضایت، تعلق، تعامل اجتماعی و سلامت جسمی و روانی کاربران. یافته ها همچنین تاکید می کنند که کیفیت فضاهای عمومی فراتر از کمیت و وسعت فضا است و موفقیت در ایجاد فضاهای شهری سرزنده و پایدار نیازمند تلفیق داده های عینی و ادراکی، مشارکت کاربران، و هماهنگی با اهداف توسعه پایدار و عدالت فضایی است. در نهایت، این مطالعه چارچوب تحلیلی جامعی ارائه می دهد که می تواند به برنامه ریزی، طراحی و مدیریت هوشمند فضاهای عمومی شهری کمک کند و مبنای توسعه شاخص ها و ابزارهای بومی و کاربردی برای ارزیابی کیفیت فضاهای مختلف در شهرهای معاصر باشد.

کلیدواژه ها:

کیفیت فضاهای عمومی شهری ، فضاهای سبز ، شاخص های کیفیت ، سلامت شهری ، طراحی پایدار ، ارزیابی چندبعدی ، عدالت فضایی.