تحلیل تطبیقی جرم شناختی و روان شناختی تصرف غیرقانونی و اختلاس در دستگاه های دولتی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی جرم شناختی و روان شناختی جرایم تصرف غیرقانونی (ماده ۵۹۸ قانون مجازات اسلامی) و اختلاس (ماده ۵ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری) در دستگاه های دولتی ایران انجام شده است. روش پژوهش از نوع کیفی بوده و با بهره گیری از رویکرد تحلیل محتوای کیفی جهت دار، اسناد قضایی، پرونده های کیفری ارجاع شده به دادسراهای عمومی و انقلاب تهران در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳، و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با سی قاضی، دادستان، و روان شناس قانونی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد که تصرف غیرقانونی و اختلاس در عنصر معنوی، نوع رفتار مجرمانه، و موضوع جرم تمایزات بنیادین دارند. از منظر روان شناختی، مکانیسم های خنثی سازی اخلاقی بندورا، مثلث تقلب کریسی، و شیفتگی قدرت کیپنیس، مسیر ذهنی مرتکبان هر دو جرم را به خوبی تبیین می کنند. سه گانه تاریک شخصیت و وظیفه شناسی پایین در مدل پنج عاملی، پیش بینی کننده های معناداری برای ارتکاب جرایم مالی دولتی شناخته شدند. راهبردهای پیشگیری موثر نیازمند ترکیب رویکردهای وضعی، رشدمدار، و اصلاح رویه قضایی است. نتایج این پژوهش می تواند مبنای سیاست گذاری جنایی در حوزه فساد اداری قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تصرف غیرقانونی ، اختلاس ، فساد اداری ، خنثی سازی اخلاقی ، مثلث تقلب ، پیشگیری از جرم ، روان شناسی قانونی