ارزیابی ظرفیت بام های شهری در توسعه زیرساخت سبز و کاهش جزیره حرارتی شهری؛ مطالعه موردی شهر تهران

شهرنشینی شتابان، توسعه فیزیکی بی رویه شهرها و افزایش سطوح نفوذناپذیر در دهه های اخیر، چالش های زیست محیطی متعددی را برای کلان شهرهای جهان به همراه داشته است. یکی از مهم ترین پیامدهای این روند، تشدید پدیده جزیره حرارتی شهری است که به دلیل کاهش پوشش های طبیعی، افزایش تراکم ساختمانی و گسترش سطوح مصنوعی نظیر آسفالت و بتن شکل می گیرد. این پدیده با افزایش دمای محیط شهری، رشد مصرف انرژی، تشدید آلودگی هوا، کاهش آسایش حرارتی شهروندان و افزایش آسیب پذیری شهرها در برابر تغییرات اقلیمی همراه است. شهر تهران به عنوان بزرگ ترین کلان شهر ایران نیز در دهه های اخیر تحت تاثیر رشد سریع جمعیت، توسعه کالبدی گسترده، کاهش اراضی باز و محدودیت توسعه فضای سبز افقی، با تشدید آثار جزیره حرارتی شهری مواجه شده است.در سال های اخیر، توسعه زیرساخت های سبز به عنوان یکی از مهم ترین راهبردهای برنامه ریزی پایدار شهری برای مقابله با پیامدهای ناشی از تغییرات اقلیمی و توسعه ناپایدار شهری مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، بام های سبز به دلیل امکان بهره گیری از فضاهای بلااستفاده ساختمان ها، کاهش نیاز به اراضی جدید و قابلیت اجرا در مناطق متراکم شهری، از جایگاه ویژه ای برخوردار هستند. بام های سبز علاوه بر افزایش سرانه فضای سبز، نقش موثری در کاهش دمای سطحی، بهبود کیفیت هوا، مدیریت رواناب های سطحی، کاهش مصرف انرژی ساختمان ها، ارتقای تنوع زیستی و افزایش تاب آوری اقلیمی شهرها ایفا می کنند.هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی ظرفیت بام های شهری تهران در توسعه زیرساخت سبز و بررسی نقش آن ها در کاهش اثر جزیره حرارتی شهری است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی تحلیلی است. داده های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای، اسناد و گزارش های مدیریت شهری، تصاویر ماهواره ای، داده های اقلیمی و اطلاعات مکانی گردآوری شده و با بهره گیری از روش های تحلیل فضایی و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) مورد بررسی قرار گرفته اند. در این پژوهش، ظرفیت بالقوه بام های شهری در مناطق مختلف تهران شناسایی و میزان تاثیر توسعه بام های سبز بر کاهش دمای سطحی و بهبود شرایط محیطی شهر مورد تحلیل قرار گرفته است.یافته های پژوهش نشان می دهد که بخش قابل توجهی از بام های موجود در شهر تهران از قابلیت تبدیل به بام سبز برخوردار بوده و توسعه این ظرفیت می تواند به عنوان یکی از راهکارهای کم هزینه، پایدار و مبتنی بر طبیعت در مدیریت اقلیم شهری مورد استفاده قرار گیرد. نتایج همچنین بیانگر آن است که توسعه بام های سبز می تواند نقش موثری در کاهش شدت جزیره حرارتی شهری، کاهش مصرف انرژی ساختمان ها، بهبود کیفیت محیط زیست شهری، افزایش تاب آوری اقلیمی و تحقق اهداف توسعه پایدار ایفا نماید. بر این اساس، تدوین سیاست های حمایتی، مشوق های اقتصادی و برنامه ریزی یکپارچه در حوزه توسعه بام های سبز، می تواند زمینه بهره برداری موثر از ظرفیت های کالبدی شهر تهران را در راستای ارتقای پایداری محیطی و کیفیت زندگی شهری فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

بام سبز ، زیرساخت سبز ، جزیره حرارتی شهری ، توسعه پایدار شهری ، تاب آوری اقلیمی ، اقلیم شهری ، تهران ، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS).