چگونه توانستم مهارت های اجتماعی دانش آموزان کم توان ذهنی با روش یادگیری مشارکتی را بهبود بخشم؟

پژوهش حاضر با عنوان «چگونه توانستم مهارت های اجتماعی دانش آموزان کم توان ذهنی با روش یادگیری مشارکتی را بهبود بخشیدم» با هدف شناسایی عوامل موثر بر ضعف مهارت های اجتماعی دانش آموزان کم توان ذهنی و بررسی میزان اثربخشی اجرای راهبرد یادگیری مشارکتی در ارتقای تعاملات اجتماعی، همکاری گروهی، مسئولیت پذیری، برقراری ارتباط موثر، رعایت قوانین گروهی و افزایش مشارکت فعال آنان در فعالیت های آموزشی انجام شد. این اقدام پژوهی از نوع پژوهش های کیفی مبتنی بر رویکرد اقدام پژوهی بود که با بهره گیری از داده های کمی نیز مورد تحلیل قرار گرفت. جامعه مورد مطالعه شامل ۱۲ نفر از دانش آموزان کم توان ذهنی دوره ابتدایی بود که در ابتدای سال تحصیلی بر اساس مشاهدات مستقیم، چک لیست مهارت های اجتماعی، مصاحبه با والدین، گفت وگو با معلمان، بررسی پرونده تحصیلی دانش آموزان و ارزیابی رفتارهای کلاسی، ضعف قابل توجهی در برقراری ارتباط با همسالان، همکاری در فعالیت های گروهی، رعایت نوبت، پذیرش مسئولیت، ابراز احساسات مناسب و حل تعارضات بین فردی نشان می دادند.در مرحله گردآوری اطلاعات اولیه (شواهد شماره ۱)، نتایج نشان داد که تنها ۲۵ درصد از دانش آموزان در فعالیت های گروهی مشارکت فعال داشتند، ۶۷ درصد در برقراری ارتباط موثر با همکلاسی های خود دچار مشکل بودند، ۷۵ درصد توانایی همکاری موثر در انجام تکالیف مشترک را نداشتند، ۵۸ درصد در رعایت قوانین و مقررات کلاس ضعف نشان می دادند، ۶۳ درصد در کنترل هیجان ها و مدیریت تعارض با همسالان با مشکل مواجه بودند و تنها ۲۹ درصد توانایی آغاز یک گفت وگوی مناسب با سایر دانش آموزان را داشتند. همچنین میانگین نمره مهارت های اجتماعی دانش آموزان بر اساس چک لیست استاندارد مشاهده معلم، از ۱۰۰ نمره، برابر با ۴۶/۸ محاسبه شد که بیانگر پایین بودن سطح مهارت های اجتماعی در جامعه مورد مطالعه بود.پس از تحلیل داده ها، روش یادگیری مشارکتی به عنوان مناسب ترین راهکار انتخاب شد. در این راستا، طی ۱۰ هفته آموزشی، مجموعه ای از فعالیت های مشارکتی شامل تشکیل گروه های کوچک، بازی های آموزشی گروهی، ایفای نقش، حل مسئله مشارکتی، داستان گویی گروهی، پروژه های مشترک، آموزش همسالان، گفت وگوهای هدایت شده، مسابقات گروهی، فعالیت های هنری مشترک و نظام تشویق گروهی در کلاس اجرا شد. در طول اجرای برنامه، رفتارهای اجتماعی دانش آموزان به صورت مستمر از طریق چک لیست مشاهده، ثبت وقایع روزانه، مصاحبه با والدین، ارزشیابی عملکرد و بررسی میزان مشارکت آنان در فعالیت های آموزشی مورد ارزیابی قرار گرفت.یافته های مرحله دوم (شواهد شماره ۲) بیانگر اثربخشی قابل توجه راهکارهای اجراشده بود. میزان مشارکت فعال دانش آموزان در فعالیت های گروهی از ۲۵ درصد به ۸۷ درصد افزایش یافت، توانایی برقراری ارتباط موثر با همسالان از ۳۳ درصد به ۸۵ درصد رسید، میزان همکاری در انجام فعالیت های مشترک از ۲۵ درصد به ۸۳ درصد افزایش پیدا کرد، رعایت قوانین کلاس از ۴۲ درصد به ۸۹ درصد ارتقا یافت، توانایی حل تعارضات بین فردی از ۳۷ درصد به ۸۱ درصد رسید و مسئولیت پذیری دانش آموزان در انجام وظایف گروهی از ۳۱ درصد به ۸۶ درصد افزایش یافت. همچنین میانگین نمره مهارت های اجتماعی دانش آموزان از ۴۶/۸ به ۸۴/۹ از ۱۰۰ افزایش پیدا کرد که بیانگر بهبود ۳۸/۱ واحدی و رشد تقریبی ۸۱ درصدی نسبت به مرحله پیش از اجرای اقدام بود.بررسی نتایج حاصل از مشاهده های کلاسی، مصاحبه با والدین و ارزیابی معلمان نیز نشان داد که دانش آموزان پس از اجرای برنامه، اعتمادبه نفس بیشتری در تعامل با دیگران پیدا کرده، تمایل بیشتری به همکاری با اعضای گروه نشان دادند، میزان پرخاشگری و انزواطلبی آنان کاهش یافت، روابط دوستانه میان دانش آموزان تقویت شد و فضای کلاس به محیطی فعال، تعاملی و مشارکت محور تبدیل گردید. علاوه بر این، والدین نیز از افزایش تعاملات اجتماعی فرزندان خود در محیط خانه و اجتماع، بهبود مهارت های گفت وگو، افزایش مسئولیت پذیری و کاهش رفتارهای ناسازگار گزارش های مثبتی ارائه کردند.