تحلیل روابط قدرت، دوستی، طرد و هویت یابی دانش آموزان در زنگ تفریح

زنگ تفریح در مدرسه معمولا به عنوان زمانی کوتاه برای استراحت میان دو نوبت آموزشی در نظر گرفته می شود؛ اما از منظر جامعه شناسی آموزش، این زمان و فضا یکی از مهم ترین عرصه های شکل گیری روابط اجتماعی، تجربه قدرت، دوستی، طرد و هویت یابی دانش آموزان است. در زنگ تفریح، دانش آموزان در موقعیت هایی نسبتا آزادتر از کلاس درس قرار می گیرند و فرصت می یابند قواعد رسمی مدرسه را بازتفسیر کنند، گروه های دوستی بسازند، جایگاه خود را در میان همسالان تثبیت کنند، مرزهای «ما» و «دیگران» را شکل دهند و گاه الگوهای نابرابری و سلطه را بازتولید نمایند. این مقاله با رویکردی تحلیلی کیفی و مبتنی بر مرور منابع معتبر جامعه شناسی آموزش، مطالعات مدرسه، نظریه قدرت، کنش متقابل نمادین، سرمایه اجتماعی و نظریه هویت اجتماعی، به بررسی زنگ تفریح به مثابه میدان اجتماعی می پردازد. یافته های تحلیلی نشان می دهد که زنگ تفریح صرفا زمان فراغت نیست، بلکه عرصه ای پویا برای تمرین زندگی اجتماعی، مذاکره بر سر منزلت، تولید دوستی، تجربه طرد، شکل گیری هویت فردی و جمعی و بازنمایی نظم پنهان مدرسه است. نتیجه مقاله بر این نکته تاکید دارد که سیاست گذاری آموزشی نباید زنگ تفریح را امری حاشیه ای تلقی کند؛ بلکه لازم است با طراحی فضاهای امن، مشارکتی و عادلانه، آن را به فرصتی برای رشد اجتماعی، عاطفی و اخلاقی دانش آموزان تبدیل کند.

کلیدواژه ها:

زنگ تفریح ، قدرت ، دوستی ، طرد ، هویت یابی