مقایسه جایگاه ریاست علمی در نظام آموزش عالی ایران و چین

ریاست علمی در نظام آموزش عالی به عنوان یکی از مهم ترین ارکان حکمرانی دانشگاهی، نقش تعیین کننده ای در سیاست گذاری، هدایت پژوهش، توسعه آموزش، ارتقای کیفیت علمی، تعاملات بین المللی و تحقق اهداف کلان نظام آموزش عالی ایفا می کند. در دهه های اخیر، با گسترش رقابت علمی میان کشورها، توجه به ساختار مدیریت دانشگاهی و جایگاه روسای دانشگاه ها به یکی از محورهای اصلی اصلاحات آموزش عالی تبدیل شده است. جمهوری اسلامی ایران و جمهوری خلق چین، اگرچه هر دو دارای نظام آموزش عالی متمرکز هستند، اما در زمینه شیوه انتصاب مدیران دانشگاهی، میزان استقلال دانشگاه ها، حدود اختیارات روسای دانشگاه، ارتباط مدیریت علمی با سیاست های ملی، نظام ارزیابی عملکرد و نحوه پاسخگویی تفاوت های قابل توجهی دارند. پژوهش حاضر با هدف مقایسه جایگاه ریاست علمی در نظام آموزش عالی ایران و چین انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی تطبیقی بوده و داده ها از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای، اسناد بالادستی، قوانین آموزش عالی، مقالات علمی و گزارش های پژوهشی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در ایران جایگاه ریاست دانشگاه بیش از آنکه مبتنی بر استقلال نهادی باشد، تحت تاثیر ساختارهای متمرکز مدیریتی و سیاست های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار دارد؛ در حالی که در چین اگرچه دولت نقش هدایت کننده و نظارتی پررنگی دارد، اما دانشگاه های برتر از اختیارات بیشتری در حوزه برنامه ریزی علمی، جذب منابع، توسعه همکاری های بین المللی و مدیریت پژوهش برخوردارند. همچنین نظام ارزیابی عملکرد روسای دانشگاه ها در چین بر شاخص های کمی و کیفی توسعه علمی، نوآوری و رقابت پذیری جهانی استوار است، در حالی که در ایران هنوز نیازمند بازنگری و تقویت شاخص های عملکردی است. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که ارتقای جایگاه ریاست علمی در ایران مستلزم افزایش استقلال دانشگاه ها، استقرار نظام شایسته سالاری، تقویت پاسخگویی مدیریتی، توسعه حکمرانی دانشگاهی و بهره گیری از تجربه های موفق کشورهای پیشرو به ویژه چین است (بازرگان، ۱۴۰۲؛ مهرمحمدی، ۱۴۰۱؛ رضایی، ۱۴۰۰).

کلیدواژه ها:

ریاست علمی ، آموزش عالی ، مدیریت دانشگاهی ، حکمرانی دانشگاه ، استقلال دانشگاه ، ایران ، چین ، نظام آموزش عالی ، سیاست گذاری علمی