دو نگاه زنانه به جنگ: خوانشی جامعه شناختی از عکاسی دفاع مقدس (مریم کاظم زاده و فاطمه بهبودی)

چکیده: پژوهش حاضر به بررسی جامعه شناختی بازنمایی تجربه زنانه از جنگ در آثار دو عکاس زن ایرانی، مریم کاظم زاده به عنوان عکاس میدانی و فاطمه بهبودی به عنوان عکاس پشت جبهه، در دوران دفاع مقدس می پردازد. هدف اصلی این مطالعه تحلیل چگونگی قاب بندی تجربه زنانه از جنگ در نگاه عکاسانه این دو عکاس با موقعیت های متفاوت و بررسی نسبت این بازنمایی با گفتمان رسمی جنگ است. روش تحقیق، تحلیل کیفی تصاویر با رویکرد تحلیل گفتمان تصویری است که با بهره گیری از مفاهیم نظری فوکو درباره گفتمان و قدرت و نظریه قاب بندی گافمن انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه و تحلیل نظام مند آثار عکاسی هر دو عکاس، با تمرکز بر عناصر بصری نظیر زاویه دید، فاصله، نور و جایگاه سوژه زن در تصویر گردآوری و تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد که بازنمایی زن در این تصاویر نه صرفا بازتاب واقعیت جنگ، بلکه محصول سازوکارهای بصری و گفتمانی است که نقش های اجتماعی زنان را میان کنشگری، مراقبت و آسیب پذیری صورت بندی می کند. در آثار کاظم زاده، زن بیشتر در جایگاه کنشگر اجتماعی فعال بازنمایی شده، در حالی که در آثار بهبودی، روایت زنانه از رنج، انتظار و مقاومت در پشت جبهه برجستگی بیشتری دارد. تفاوت نگاه این دو عکاس بیانگر تنوع روایت های زنانه از جنگ و فاصله گرفتن نسبی از تصویر کلیشه ای زن در گفتمان رسمی است و نشان می دهد که موقعیت جغرافیایی و تجربه زیسته عکاس، نقشی تعیین کننده در شکل گیری نگاه عکاسانه و معناپردازی از جنگ دارد.

کلیدواژه ها:

بازنمایی زنانه ، عکاسی دفاع مقدس ، تحلیل گفتمان تصویری ، قاب بندی گافمن ، مریم کاظم زاده ، فاطمه بهبودی ، فتوژورنالیسم جنگ.