شیرین بیان (Glycyrrhiza glabra L.): از ویژگی های گیاه شناسی و فیتوشیمی تا راهبردهای نوین بیوتکنولوژیکی تولید و فرآوری

گیاه دارویی شیرین بیان (Glycyrrhiza glabra L.) به دلیل برخورداری از تری ترپن ساپونین گلیسیریزین، جایگاه ویژه ای در صنایع داروسازی مدرن دارد؛ اما چالش های کشت سنتی نظیر خواب بذر، دوره رشد طولانی ریشه و خطر انقراض رویشگاه های طبیعی، اتکا به رویکردهای نوین بیوتکنولوژی را به یک ضرورت استراتژیک تبدیل کرده است. هدف از این مقاله مروری، تحلیل جامع خصوصیات گیاه شناسی، فیتوشیمی، مسیرهای آنزیمی بیوسنتز گلیسیریزین و متعاقبا تبیین راهبردهای بیوتکنولوژیکی مدرن و روش های استخراج سبز برای فرآوری آن است. بررسی ها نشان می دهد که سیستم های کشت درون شیشه ای فاقد خاک، به ویژه فناوری کشت ریشه های نابجا و ریشه های موئین تراریخته، پلتفرم های پایداری را برای تولید انبوه زیست توده یکنواخت ارائه می دهند. مقیاس پذیری صنعتی این سیستم ها در بیوراکتورهای جریان هوا و غوطه وری موقت با تنظیم نرخ هوادهی بهینه در کنار به کارگیری الیسیتورهای بیوتیک و غیربیوتیک، میزان بیان ژن های کلیدی را القا کرده و تجمع متابولیت های ثانویه را به طور چشمگیری افزایش می دهد. در نهایت، تلفیق فناوری های نوین فرآوری شامل امواج فراصوت، پیش فرآوری پلاسمای سرد و رویکرد اقتصاد چرخشی در بازیافت پسماندهای صنعتی، افق های جدیدی را جهت تجاری سازی زیست توده ریشه ای این گیاه ارزشمند پیش روی محققان می گشاید.

کلیدواژه ها:

گلیسیریزین ، بیوراکتور ، الیسیتور ، کشت ریشه