رابطه تاب آوری تحصیلی با پیشرفت درسی دانش آموزان مدارس

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه تاب آوری تحصیلی با پیشرفت درسی دانش آموزان دوره متوسطه دوم انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، توصیفی-همبستگی از نوع تحلیل مسیر بود که در آن، تاب آوری تحصیلی (شامل مولفه های خودکارآمدی، مهارت های حل مسئله، آینده نگری و ارتباط با همسالان و معلمان) به عنوان متغیر پیش بین و پیشرفت درسی (معدل تحصیلی) به عنوان متغیر ملاک در نظر گرفته شد و همچنین، نقش واسطه ای انگیزه تحصیلی و خودتنظیمی یادگیری در این رابطه مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر و دختر پایه دهم و یازدهم رشته علوم تجربی و انسانی در شهر کرمانشاه در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بودند که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ابتدا دو منطقه آموزشی و سپس از هر منطقه، چهار مدرسه (دو دخترانه و دو پسرانه) و از هر مدرسه، دو کلاس (یک پایه دهم و یک پایه یازدهم) انتخاب شدند و در مجموع، ۴۰۰ دانش آموز (۲۰۰ دختر و ۲۰۰ پسر) به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه تاب آوری تحصیلی مارتین و مارش (۲۰۰۶) با ۳۰ گویه و چهار مولفه، پرسشنامه انگیزه تحصیلی هارتر (۱۹۸۱) با ۳۳ گویه، پرسشنامه خودتنظیمی یادگیری (MSLQ) با ۴۴ گویه و معدل تحصیلی دانش آموزان (به عنوان شاخص پیشرفت درسی) از کارنامه های رسمی مدرسه استخراج شد. روایی محتوایی پرسشنامه ها توسط ۱۰ متخصص روان شناسی تربیتی و علوم تربیتی تایید و پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰٫۹۰، ۰٫۸۷، ۰٫۸۹ و برای معدل تحصیلی (از طریق بررسی کارنامه های نیمسال های مختلف) محاسبه گردید. داده های گردآوری شده با استفاده از روش های آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار، کمترین و بیشترین نمره) و آمار استنباطی شامل آزمون ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه به روش گام به گام و تحلیل مسیر با استفاده از نرم افزارهای SPSS (نسخه ۲۶) و AMOS (نسخه ۲۴) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بین تاب آوری تحصیلی و پیشرفت درسی (۷۶/۰=r)، بین تاب آوری تحصیلی و انگیزه تحصیلی (۷۲/۰=r)، بین تاب آوری تحصیلی و خودتنظیمی یادگیری (۷۴/۰=r) و بین انگیزه تحصیلی و خودتنظیمی یادگیری با پیشرفت درسی به ترتیب (۶۸/۰=r) و (۷۰/۰=r) در سطح ۰٫۰۱>P همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد و از میان مولفه های چهارگانه تاب آوری، مولفه «خودکارآمدی» با ضریب بتای ۳۴/۰ و «مهارت های حل مسئله» با ضریب بتای ۲۸/۰، بیشترین تاثیر را بر پیشرفت درسی داشتند و مدل تحلیل مسیر نشان داد که تاب آوری تحصیلی به صورت مستقیم (۳۲ درصد) و غیرمستقیم از طریق انگیزه تحصیلی و خودتنظیمی یادگیری (۲۶ درصد) بر پیشرفت درسی تاثیر می گذارد و در مجموع، ۵۸ درصد از واریانس پیشرفت درسی توسط مدل تبیین شد. همچنین، نتایج تحلیل واریانس چندمتغیره نشان داد که بین دانش آموزان با سطوح بالای تاب آوری و سطوح پایین آن، از نظر پیشرفت درسی، انگیزه تحصیلی و خودتنظیمی یادگیری تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و دانش آموزانی که تاب آوری تحصیلی بالاتری داشتند، به طور معناداری عملکرد تحصیلی بهتر، انگیزه بالاتر و مهارت های خودتنظیمی قوی تری نشان دادند. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که تاب آوری تحصیلی، یک سرمایه روان شناختی ارزشمند و تعیین کننده در موفقیت تحصیلی دانش آموزان است و با تقویت این سازه از طریق برنامه های آموزشی و مداخلات روان شناختی، می توان پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را به طور معناداری بهبود بخشید.

کلیدواژه ها:

تاب آوری تحصیلی ، پیشرفت درسی ، انگیزه تحصیلی ، خودتنظیمی یادگیری ، دانش آموزان دوره متوسطه